کتاب مگناکارتا: ریشه‌های قرون وسطایی سیاست مدرن

دیوید استارکی در کتاب مگناکارتا: ریشه‌های قرون وسطایی سیاست مدرن، منشور کبیر قانونی انگلستان در گستره 800 سال یعنی از قرن 13 تا به حال را بررسی می‌کند.

مگناکارتا (Magna carta) نتیجه اولین رویارویی جدی جامعه فئودالی انگلستان با پادشاه برای به رسمیت شناخته شدن حقوق جامعه در عرصه عمومی بود که به یک نماد در تاریخ بریتانیا تبدیل شده است.

بیش از ‌صد سال پیش مقدمات هفتصدمین سالگرد انتشار منشور مگناکارتا در حال انجام بود. انجمن تاریخ سلطنتی وظیفه تدارکات را بر عهده گرفته بود؛ این انجمن، با اعتمادبه‌نفس اعلام کرد که جشن‌های بزرگداشت منشور می‌بایست توسط افرادی شایسته اداره شود؛ اعتمادبه‌نفسی که باعث می‌شد این حقیقت که حتی 40 سال هم از زمان تاسیس انجمن نمی‌گذرد، به چشم نیاید. در هیئتی بین‌المللی متشکل از نیکان و برجستگانی چون وایکانت برایس، مورخ و سیاستمدار آزادی‌خواه، در جایگاه ریاست و بزرگانی چون اسقف اعظم کانتربری و شهردار لندن، استمرار زندگی انگلیسی از سال 1215 تا 1915 معرفی شد. از رانی‌مید بازدید و نطقی در آن محل ایراد شد و فراخوانی برای ارائه مقاله‌های علمی در این باب داده شد.

برنامه تلویزیونی دیوید استارکی (David starkey) که به طرز مغرورانه‌ای، تحت عنوان مگنا کارتای دیوید استارکی نام‌گذاری شده است، منشور را در گستره هشتصدساله‌ای از قرن سیزدهم تا به امروز بررسی می‌کند. تمرکز کتاب مگناکارتا روی اقداماتی است این که نویسنده برای این برنامه تلویزیونی انجام داده‌ است؛ اما دامنه و هدف آن متفاوت است. این کتاب به‌جای شرح اجمالی وقایع این هشت قرن، روی دوره ده ساله 1215 تا 1225 متمرکز است. در طول همین دهه بود که منشور از رساله‌ای افراطی به شالوده «قانون مشروطه در حال رشد انگلستان» تغییر ماهیت داد.

متن کتاب به‌ شرح در مورد دیدگاه مگنا کارتا پرداخته شده است؛ همچنین این موضوع در بخش «ضمایم: منشورها»‌ی این کتاب و در قالب جدولی متشکل از سه نسخه مهم منشور 1215، 1216 و 1225 در ستون‌های موازی ارائه و فصل‌ها (بندها) شماره‌بندی و منطبق شده‌اند.

با استفاده از این روش، خواننده از طریق مروری اجمالی قادر به مشاهده هر آنچه است که در دهه مذکور ثابت مانده یا تغییر کرده است. نتیجه غیرقابل اجتناب است: منشوری دست پرورده است، محصول کودتای انقلابی 1215 نیست، بلکه محصول مبارزه متقابل محافظه‌کاران در سال 1216 و همچنین مصالحه و معامله میانه‌روانِ هشیار در سال 1225 است.

هدف این نویسنده از نوشتن این داستان نه با توجه به آینده، بلکه بر اساس وقایع هر روزه آن بیان کرده است و حقیقتا، این داستان پادزهری برای برخی از تعصب‌های غرورآمیز جشن‌های سالگرد است؛ با این حال، هدف او این نیست که منشور را کم‌ارزش جلوه دهد، بلکه کنجکاو است که آیا داستان واقعی مگنا کارتا می‌تواند ما را در مورد نارضایتی‌های حال حاضر، مساعدت یا هدایت کند.

در بخشی از کتاب مگناکارتا: ریشه‌های قرون وسطایی سیاست مدرن می‌خوانیم:

اولین درگیری در جنگ داخلی مجدد به سرعت اتفاق افتاد. منطقه روچستر که کلیسای جامع و قلعه نرماندی آن هنوز همانند روزهای حکومت پادشاه جان پابرجا مانده بود، در موقعیت استراتژیک مهمی قرار گرفته بود. این منطقه، جاده رمی واتلینگ استریت را احاطه کرده بود که از دوور تا لندن امتداد داشت؛ در واقع، منطقه روچستر آسیب‌پذیرترین نقطه جاده واتلینگ استریت را در بر گرفته بود، یعنی جایی که در آن جاده از طریق پلی چوبی از روی رودخانه می‌گذشت. واتلینگ استریت برای جان حکم شاهراه را داشت: او می‌توانست مردان، مزدوران و مهمات را از قلمروهای قاره‌ای خود در آن‌جا مستقر کند، آن‌ها را در دوور جمع کند و سپس از طریق واتلینگ استریت به سایر نقاط انگلستان گسیل کند.

اما اگر محافظین قلعه روچستر در برابر او قرار می‌گرفتند، دیگر قادر به انجام چنین کاری نبود. هنری اول وظیفه حفاظت از قلعه را به اسقف اعظم کانتربری سپرده بود. بدیهی است که جان با توجه به بی‌طرفی محتاطانه‌ای که لنگتون در پیش گرفته بود، در مورد امنیت قلعه نگران شده بود. اسقف اعظم قراردادی را دریافت کرد که به موجب آن به‌ محض موافقت با صلح در انگلستان، باید قلعه را به نگهبانان منتخب سلطنتی منتقل می‌کرد. مگنا کارتا موقعیت انجام چنین کاری را فراهم کرد و جان در 9 اوت به لنگتون دستور داد تا قلعه روچستر را به اسقف قابل‌اعتماد وینچستر یعنی پیتر دو روچز تحویل دهد. لنگتون از انجام این کار خودداری کرد و در پایان ماه سپتامبر قلعه به 25 بارون واگذار شد. خوشبختانه لنگتون قبلا از کشور خارج شده بود و زندگی و منافع او در امان بود؛ اما جان هرگز او را نبخشید و او را به‌عنوان «خائن بدنام و بی‌شرم نسبت به ما» تقبیح کرد؛ زیرا «در زمان نیاز شدید، روچستر را به ما واگذار نکرد».