کتاب تاریخ پس از ظهور

کتاب تاریخ پس از ظهور نوشته‌ی محمد صدر سومین مجلّد از مجموعه «موسوعۀ الامام المهدی (عج)» به بررسی احادیث و روایات مربوط به بعد از ظهور حضرت مهدی (عج) پرداخته و شرح وقایعى که هنگام ظهور امام مهدى (عج) و پس از استقرار دولت او ارائه داده است.

محمد صدر تاریخ پس از ظهور را، با نشانه‌های منتهی به ظهور آغاز کرده است و تا فرا رسیدن قیامت ادامه داده است. بخش اول این اثر، نشانه‌ها و مقدمات ظهور را شرح داده است، بخش دوم مربوط به حوادث قیام و برپایی حکومت تا وفات حضرت مهدی (ع) و بخش سوم این کتاب به جهان پس از مهدی (عج) اشاره خواهد کرد.

نویسنده به دستاوردهای قیام حضرت مهدی (عج) در حکومت جهانی ایشان به تفصیل پرداخته است و به جز ذکر روایات امامیان، به ذکر روایات اهل سنت نیز اشاره‌ کرده است. در نهایت، دست به مقایسه‌ی احادیث و بررسی صحت هر یک زده که در این بین، می‌توان بررسی علل ضعف روایاتی که به شهادت امام زمان (عج) اشاره می‌کنند را نیز مشاهده کرد.

پرداختن به تاریخ ظهور همان‌قدر که جالب و توجه و مهم است، پر چالش و آکنده از ندانستنی‌هاست. زیرا تنها منبع فهم آن روایات اسلامی است که تنها به گشودن روزنه‌ای محدود در برابر دیدگاه ما بسنده کرده و فقط خطوطی کلّی از بهشت پس از ظهور را ترسیم نموده است.

این روایات که در اغلب موارد، مشکلاتی از قبیل: نمادین و رمزی بودن، کلّی‌گویی، وجود گسست در نقل زنجیره حوادث و... دارند، در طول قرون گذشته، عالمانی که در زمینه ظهور و رویدادهای پس از آن قلم زده‌اند، جز ثبت و ضبط روایات تقریباً کار دیگری نکرده‌اند؛ چه رسد بدان که کتابی مستقل در این باب بنگارند.

از ویژگی‌های این مجموعه می‌توان به دسته‌بندی منظّم روایات معتبر و مورد اتّفاق و متواتر بین شیعه و سنّی، بحث و بررسی درباره آن‌ها و افزون تأویلات و تصحیحات جدید اشاره کرد. مؤلّف شهید در بررسی زندگی حضرت صاحب‌الامر (عج) به سیره عملی، جنبه‌های تاریخی و تحوّلات اجتماعی و سیاسی تأثیرگذار نیز توجّهی ویژه داشته است. همچنین سعی نموده که مطالب صرفاً جنبه نقلی پیدا نکند بلکه در چشم‌اندازی منطقی و عقلی و قابل اثبات و پذیرش، از حیث تاریخی هم مورد توجّه و پژوهش قرار گیرد.

در بخشی از کتاب تاریخ پس از ظهور می‌خوانیم:

پیش از این بیان شد حضرت مهدی (عج) در برابر نظام‌ها و قوانین موجود در جهانِ پیش از ظهور، موضعی قاطعانه خواهند گرفت و آن‌ها را ابطال و اندیشه‌ای کاملاً عادلانه را جایگزین آن‌ها خواهند نمود. نیز دانستیم چه موضع‌گیری سختی در برابر منحرفان اتّخاذ کرده و چگونه با ریشه‌کن کردن آن‌ها، زمینۀ لازم را برای بنیان‌گذاری جامعه‌ای جدید و عدالت‌محور در جهان فراهم خواهند آورد. در اینجا نمی‌خواهیم همان مطلب را تکرار نماییم؛ بلکه تنها می‌خواهیم برخی از جزئیات آن را تا حدّ ممکن بررسی کنیم؛ شاید بدین‌وسیله بتوانیم از برخی رویکردهای دولت مهدوی که جایگزین قوانین قبلی می‌شود، رفع ابهام نماییم.

بدین منظور نیازمندیم در حدّ قابل قبول، از مسائل سیاسی و اجتماعی پیش از ظهور، شناخت دقیق‌تری پیدا کرده تا بتوانیم موضع امام (عج) را در برابر آن‌ها مشخّص نماییم. مشکلی که در اینجا وجود دارد، بی‌خبری، از زمان ظهور می‌باشد. روشن است که در این صورت نخواهیم توانست مسائل و تحوّلات سیاسی - اجتماعی پیش از ظهور را برای حلّ این مشکل، راهی جز ارائۀ فرضیه‌ای مشخّص وجود ندارد که البتّه ممکن است به خودی خود نیز درست نباشد؛ ولی مبنا قرار دادن آن در بحث، موجب می‌گردد که مواضع امام مهدی (عج) در برابر نظام‌های سیاسی - اجتماعی پیش از ظهور، از وضوح و روشنی بیشتری برخوردار شود. این فرضیه عبارت است از اینکه امام عصر (عج) در این قرن یا زمانی نزدیک به آن، ظهور خواهند فرمود و قوانین و مفاهیم کلّی در جهان امروز، دستخوش دگرگونی‌های مهمّی نمی‌گردد.