ماهنامه اختصاصی زیست‌بان آب - شماره بیست و چهارم؛ شهریور 97

ماهنامه اختصاصی زیست‌بان آب - شماره بیست و چهارم؛ شهریور 97، با هدف تعیین مکان‌های مناسب محل دفن مواد زائد جامد شهر آشخانه با استفاده از GIS و فرآیند تحلیل سلسله مراتبی به تحریر درآمده است.

شهر مجموعه‌ای است از پدیده‌های پیچیده که تمام اجزای آن به صورت سازمان یافته در ارتباط کامل با یکدیگر هستند، به طوری که ایجاد اختلال در هر کدام از اجزای این مجموعه، باعث ایجاد نارسایی در کل سیستم می‌شود. انسان‌ها بر محیط تاثیر گذاشته و از نتایج و پیامدهای آن متاثر می‌شوند، این بیان‌گر رابطه متقابل انسان و محیط است، زباله‌های شهری یکی از اجزای زندگی شهر است که عدم توجه به آن‌ها می‌تواند چشم‌انداز شهری را تحت الشعاع خود قرار دهد. مکان‌یابی و یافتن محل مناسب برای دفن زباله یکی از مهم‌ترین بخش‌های سیستم مدیریت مواد زاید جامد شهری است.

عملیات دفن بهداشتی زباله مقرون به صرفه‌ترین سیستم دفع زباله‌های جامد در بسیاری از کشور‌های در حال توسعه است. به طور کلی از دیدگاه زیست محیطی هدف اصلی از فرآیند مکان‌یابی لندفیل، یافتن محلی مناسب است که با دفن بهداشتی پسماند‌ها در این محل، حفظ بهداشت عمومی و کاهش اثرات منفی زیست محیطی را فراهم می‌گردد. با توجه به این که عوامل زیادی در مکان‌یابی محل دفن زباله نقش دارند استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) به دلیل توانایی آن در مدیریت حجم زیادی از داده‌های مکانی یک روش بسیار مطلوب است، و همچنین روش‌های تصمیم‌گیری چند معیاره که تحلیل سلسله مراتبی (AHP) زیر مجموعه آن قرار می‌گیرد. می‌تواند ابزاری مفیدی برای تحلیل و ارزیابی معیار‌های موثر بر مکان‌یابی محل دفن مواد زائد شهری باشد.

در این مطالعه پارامترها، معیارها و ضوابط انتخاب مکان‌های مناسب برای دفن بهداشتی مانند زمین شناسی، راه‌های دسترسی وضعیت آب و هوایی منطقه، نقشه شیب، نقشه کاربری اراضی، فاصله از مراکز شهری و روستائی، نقشه خاک منطقه، نقشه شبکه هیدروگرافی و جهت باد غالب شناسایی گردیدند.

استانداردهای مختلف از جمله استانداردهای مربوط به سازمان حفاظت محیط زیست، وزارت کشور و تجربیات جهانی شناسایی، و ارزیابی گردیدند. سپس با استناد به ضوابط و استانداردهای ملی و جهانی و با اعمال فاکتورهای محدود کننده با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS مکان‌های مناسب در سطح شهرستان تعیین گردیدند. به منظور تلفیق لایه‌ها و اخذ نتایج از تحلیل سلسله مراتبی (AHP) استفاده شد. با انجام بازدیدهای میدانی از میان مکان‌های مناسب، محدوده‌ی در شمال غربی شهر آشخانه به عنوان بهترین مکان انتخاب شد.