کتاب جهانی که می‌بینم: علم نوری در ظلمت

شبه علم از جایی پیدا شد که مردم خواستند برای اتفاقات اطرافشان توجیه‌های ساده‌انگارانه‌ای پیدا کنند. کارل ساگان در کتاب جهانی که می‌بینم، ضمن توضیح‌دادن نقش علم در جامعه، به نقد کردن خرافات پرداخته است. نویسنده سپس ابزارهایی منطقی مانند شناخت مغالطات و مبانی فلسفه علم را به مخاطبان یاد می‌دهد تا اهمیت تفکر علمی و شک‌گرایی سازنده را برای همگان روشن سازد. این کتاب برنده‌ی جایزه‌ی کتاب لس آنجلس تایمز بوده است.

درباره‌ی کتاب جهانی که می‌بینم

باوجوداینکه در دهه‌ی انفجار پیشرفت‌های علمی و تکنولوژی زندگی می‌کنیم، هنوز هم یک سری افراد هستند که فکر می‌کنند تنوع نژادی انسان‌ها حاصل دست‌کاری ژنتیکی فرازمینی‌هاست. آدم‌هایی هستند که شواهد بیرونی قطعی را کنار می‌گذارند و دست به دامن تئوری‌های توطئه یا غیب‌گوها می‌شوند. کم نیستند کسانی که دلیل بداقبالی‌هایشان را از چشم موجودات فراطبیعی می‌بینند یا به احضار روح مردگان یا ارتباط گرفتن از طریق چشم سوم با ابعاد متعدد کیهانی اعتقاد دارند! تمام این ایده‌ها سرگرم‌کننده هستند و بارها و بارها در تاریخ به شکل‌های مختلف تکرار شده‌اند. خواه به دلیل تفکر قرون وسطی‌ای باشد که هنوز به دانش کافی نرسیده است، خواه برگرفته از پوچی مدرنی باشد که فکر می‌کند حتما باید راه میان‌بر جالب‌تری در دنیا وجود داشته باشد.

کتاب جهانی که می‌بینم (The Demon-Haunted World) نوشته‌ی کارل ساگان (Carl Sagan)، اخترشناس و مروج علم، دعوتی است باشکوه و منطقی برای کنار زدن فریب‌ها و تفکرات غیرعلمی و شناخت علم واقعی. او در این کتاب با استفاده از تجربه‌های شخصی، یافته‌های علمی، قواعد منطقی و رویکرد علم‌گرایانه‌اش به جهان، ابتدا ادعاهایی را که در زمان‌های دور رایج بوده‌اند، مطرح و سپس جعبه‌ابزاری علمی و منطقی می‌کند که به مدد آن بتوان دروغ را از واقعیت تشخیص داد. ساگان با بررسی کردن نمونه‌های تاریخی نشان می‌دهد که چگونه باور داشتن به شبه علم‌ها می‌تواند افراد و جوامع را آسیب‌پذیر کند و حتی به بهای جانشان تمام شود. کارل ساگان در این کتاب نشان می‌دهد که فریب شبه علم را خوردن لزوما منحصر به آدم‌های تحصیل‌نکرده یا ساده‌اندیش نیست و چه بسا بعضی از دانشمندان و افراد علم‌دوست هم گرفتار این سراب شده‌اند.

این کتاب هم کلاسی برای پرورش تفکر انتقادی است، و هم زنگ هشداری برای عصری که در آن فناوری از توان اندیشیدنِ بیشتر مردم پیشی گرفته است.. کتاب جهانی که می‌بینم، با ترجمه‌ی رضا شعبانی و عرضه شده در انتشارات مازیار ما را به خردگرایی و گفت‌وگوی علمی دعوت می‌کند.

جوایز و افتخارات کتاب جهانی که می‌بینم

• کتاب پرفروش نیویورک تایمز؛
• برنده‌ی جایزه‌ی کتاب لس آنجلس تایمز؛
• پرفروش‌ترین کتاب آمازون در بخش تحقیقات علمی.

نکوداشت‌های کتاب جهانی که می‌بینم

• کتابی شکوهمند... دفاعی پرشور از علم... از صفحه‌ی اول تا آخر، کتاب جهانی که می‌بینم مانیفستی برای تفکر روشن است. (لس آنجلس تایمز)
• باصلابت... دفاعی تکان‌دهنده از عقلانیت آگاهانه... کتابی سرشار از اطلاعات شگفت‌انگیز به قلم زیبا و روان کارل. (جهان کتاب واشنگتن)

کتاب جهانی که می‌بینم برای چه کسانی مناسب است؟

نثر روان و داستانی این کتاب در کنار توضیح دادن شفاف مسائل علمی و تفکر انتقادی، آن را مبدل به کتابی کرده که برای همگان قابل‌فهم است. این کتاب را به کسانی که به شبه علم اعتقاد دارند و یا کسانی که در پی الگوهایی برای رد خرافات هستند، توصیه می‌کنیم.

در بخشی از کتاب جهانی که می‌بینم: علم نوری در ظلمت می‌خوانیم

روانپزشکی به نام جورج گناوی (همان‌طور که لارنس رایت هم گفته بود) یک بار، به یک بیمارِ بسیار تلقین‌پذیر در وضعیت هیپنوتیزم گفت که در روز معینی پنج ساعت از حافظه‌اش را به کلی گم کرده است. وقتی که او (دکتر) از نور سفیدِ بالایِ سر صحبت کرد، بیمار فوراً درباره‌ی یوفوها و بیگانگان فضایی سخن گفت. هنگامی که دکتر با اصرار به بیمار گفت روی او آزمایش انجام شده است، داستانی مفصل از ربوده شدن خلق شد. اما وقتی بیمار از حالت خلسه بیرون آمد و ویدیوی ضبط‌شده‌ی جلسه را دید، به یاد آورد چیزی شبیه به خواب و رویا بر ذهنش حاکم شده بود. اگرچه تا یک سال بعد از آن خاطره‌های آن رویا پی‌درپی در ذهنش تداعی می‌شد.

روان‌شناس، الیزابت لوفتوس از دانشگاه واشنگتن، دریافت که به سوژه‌های هیپنوتیزم نشده به آسانی می‌توان قبولاند چیزی را دیده‌اند که در حقیقت ندیده باشند. در یک آزمایشی نوعی، افراد تحت آزمایش فیلم تصادف یک ماشین را تماشا می‌کنند. در روند پرسش از آن‌ها، به صورت تصادفی اطلاعات نادرستی به آن‌ها می‌دهند. برای نمونه، هول‌هولکی به یک تابلوی ایست اشاره می‌شود حال آنکه که در فیلم تابلویی وجود ندارد. پس از آن بسیاری از سوژه‌ها به پیروی از آن به یاد آوردند که یک تابلوی ایست را دیده‌اند. وقتی حقه‌ی به کار رفته را به آن‌ها گفتند، برخی از سوژه‌ها نپذیرفتند و باز هم تاکید کردند تابلو را خیلی خوب به یاد دارند. هر اندازه بازه‌ی زمانی میان مشاهده‌ی فیلم و ارائه‌ی اطلاعات نادرست بیشتر باشد، افراد راحت‌تر اجازه می‌دهند حافظه‌هایشان دست‌کاری شود. استدلال لوفتوس این است که خاطره‌های مربوط به یک رویداد به جای آنکه بسته‌بندی دست‌نخورده‌ای از اطلاعات باشد، بیشتر شبیه به داستانی است که پیوسته دستخوش بازنگری می‌شود.