کتاب خانواده خودشیفته: تشخیص و درمان

راهنمایی جامع که در تشخیص و درمان یکی از مهم‌ترین اختلالات روانی، به کمک روان‌درمانگران می‌آید! استفانی دونالدسون و رابرت پرسمان در کتاب خانواده خودشیفته، نکاتی را برای تشخیص اختلال خودشیفتگی و روش‌هایی را با هدف درمان آن به درمانگران، مشاوران و دست‌اندرکاران حوزه‌ی روان‌شناسی می‌آموزند. گفتنی است کتاب حاضر توانسته رتبه‌ی یازدهم را در فهرست پرفروش‌ترین متون روان‌پزشکی کسب کند.

کتاب خانواده خودشیفته

دانشجویان رشته‌های روان‌شناسی و مشاوره، معمولاً پس از پایان تحصیل، به‌سرعت وارد بازار کار می‌شوند و فعالیت خود را به‌عنوان یک درمانگر آغاز می‌کنند، بدون آنکه حین تحصیل با نمونه‌های عینی و مصادیق واقعی اختلالات روانی روبه‌رو شده باشند. چنین درمانگرانی پیش از آنکه در محیط کار تجربه‌ای کسب کنند، اطلاعات علمی خود را تنها از طریق کتاب‌های درسی و در موارد معدودی، با بازدید از بیمارستان‌های روانی، به دست می‌آورند. بااین‌حال، چگونه می‌توان درمانگران را قبل از اینکه وارد مراحل جدی درمان شوند، از انواع اختلالات روانی و نمونه‌های واقعی آنان آگاه کرد؟ خوشبختانه، کتاب‌هایی در این زمینه توسط روان‌شناسان و متخصصان درمان اختلالات روانی تألیف شده‌اند که به‌طور ویژه تمرکز خود را بر یک یا چند اختلال، مشخصه‌های آن‌ها، راه‌های تشخیص و در نهایت توصیه‌هایی برای درمان آن اختلالات ارائه کرده‌اند. یکی از موفق‌ترین و سودمندترین آثاری که با این هدف نگاشته شده، کتاب خانواده خودشیفته (The narcissistic family) است که استفانی دونالدسون (Stephanie Donaldson) و رابرت پرسمان (Robert M. Pressman)، روان‌شناسان حوزه‌ی خانواده، تدوین آن را به عهده داشته‌اند.

کتابی که پیش رو دارید، روابط خانوادگی، به‌خصوص ارتباط میان والدین و فرزندان را مورد توجه قرار می‌دهد و به آن نوع از خودشیفتگی می‌پردازد که پدران و مادران در قبال فرزندان خود دارند. به‌طور کلی، والدینی که به سبب عوامل گوناگونی چون استرس شغلی، اعتیاد به مصرف الکل، اعتیاد به مواد مخدر، ناتوانی‌های جسمی، فقدان مهارت‌های فرزندپروری، عدم بلوغ شخصیتی و... خود و نیازهای خود را در اولویت قرار می‌دهند و نیازهای فرزندانشان را به حاشیه می‌رانند، والدینی هستند که به اختلال خودشیفتگی مبتلا شده‌اند. فرزندان در چنین خانواده‌هایی همواره می‌کوشند با برآوردن نیازهای والدین، عشق و توجه آن‌ها را به خود جلب کنند و هرگز پی به نیازهای شخصی خود نمی‌برند. چنین فرزندانی، همان رفتاری را نسبت به خود خواهند داشت که والدینشان نسبت به آن‌ها دارند، یعنی انکار تمایلات خود و سرکوب نیازها.

استفانی دونالدسون و رابرت پرسمان با مدل ابتکاری خود در کتاب خانواده خودشیفته، همچنین ارائه‌ی ده‌ها نمونه‌ی بالینی از چنین اختلالی، معیارها و دستورالعمل‌هایی را در اختیار درمانگران قرار می‌دهند که در شناسایی و مرتفع ساختن اختلال خودشیفتگی به کمکشان می‌آیند. توجه داشته باشید که مددکاران اجتماعی و روان‌پزشکان نیز با مطالعه‌ی این اثر نکته‌های فراوانی را می‌آموزند. سادگی، راهنمایی‌های گام‌به‌گام و معرفی نمونه‌های فراوانی که حاصل تجربه‌ی چندین‌ساله‌ی نویسندگان در امر درمان هستند، از مشخصه‌های بارز این اثر به‌شمار می‌روند.

انتشارات راوشید این کتاب خواندنی را با برگردان سپیده نمدیان به سخت‌کوشان حوزه‌ی درمان و اختلالات روانی ارائه کرده است.

نکوداشت‌های کتاب خانواده خودشیفته

• نویسندگان به‌طرز ماهرانه‌ای موضوعی بسیار دشوار را در اثر خود به‌صورت آسان و قابل‌درک ارائه کرده‌اند که مطالعه‌ی آن برای درمانگران در هر مرحله از پیشرفت حرفه‌ای‌شان ارزشمند خواهد بود. (Anglican Theological Review)

• کتاب خانواده خودشیفته آن‌قدر خواندنی و پر از نمونه‌های موردی قابل‌درک است که لازم است آن را حتماً با بیماران خود به اشتراک بگذارید. کتاب حاضر بر رفتار والدین و فرزندانشان تمرکز دارد و سعی می‌کند سبک زندگی آشفته‌شان را در جستجوی عشق، عزت‌نفس، پذیرش و آرامش درونی نشان بدهد. بینش ارزشمند این کتاب می‌تواند به‌عنوان مکملی برای تجربیات شما در زمینه‌ی درمانگری، مفید و کاربردی باشد. (دکتر جی. ویگینز، رئیس سابق انجمن روان‌شناسی آمریکا)

• این اثر ترکیبی هنرمندانه و کاربردی است و نشان از عمق دانش نویسندگان در زمینه‌ی ادبیات روان‌درمانی معاصر دارد. (دکتر ژوزف آر. مک‌کول، رئیس سابق آکادمی روان‌شناسی خانواده)

• به اعتقاد من خواندن این کتاب برای تمامی روان‌درمانگران حوزه‌ی خانواده الزامی است. یک اثر آگاهی‌بخش برای آن دسته از روان‌شناسانی است که به‌طور معمول داروهای روانگردان را بدون نظر روان‌پزشک و بدون اصرار بر مشارکت بیمار، در درمان خود تجویز می‌کنند. (لارنس بوچارد، رئیس سابق انجمن آمریکایی پزشکان استئوپاتی)

کتاب خانواده خودشیفته برای چه کسانی مناسب است؟

به روان‌درمانگران یا روان‌شناسان حوزه‌ی سلامت خانواده توصیه می‌کنیم مطالعه‌ی کتاب خانواده خودشیفته را در صدر برنامه‌های مطالعاتی خود قرار بدهند. اثری که به ایشان کمک می‌کند در مواجهه با مراجعان دارای اختلال خودشیفتگی یا نارسیس بهترین تصمیمات را اتخاذ کنند.

با استفانی دونالدسون و رابرت پرسمان بیشتر آشنا شویم

دکتر رابرت پرسمان، نویسنده، روان‌شناس خانواده و دارنده‌ی گواهینامه‌ی هیئت روان‌شناسی حرفه‌ای آمریکاست. او به‌عنوان سردبیر و رئیس کمیسیون مشترک جهت توسعه‌ی درمان و راهنمای آماری برای اختلالات رفتاری و روانی فعالیت داشته. پرسمان از نویسندگان پرفروش حوزه‌ی روان‌شناسی برشمرده می‌شود.

دکتر پرسمان در طول بیش از 35 سال فعالیت حرفه‌ای، هزاران کودک و خانواده‌های ایشان را درمان کرده است. او موفقیت خود را ناشی از در دسترس بودن دائمی بیماران و کاربرد محبت و مهربانی نسبت به مراجعان خود، به‌ویژه کودکان می‌داند.

استفانی دونالدسون نیز یک متخصص بین‌المللی شناخته‌شده در زمینه‌ی پویایی خانواده است. او به‌عنوان یک درمانگر در مرکز روان‌شناسی کودکان نیوانگلند، فعالیت داشته و تئوری خود را با نام «توانمندسازی والدین» توسعه داده است. دونالدسون برای تألیف کتاب‌های روان‌شناختی خود، سفرهای متعددی به سراسر جهان داشته و با گروه‌هایی از مربیان و والدین مصاحبه کرده تا مهم‌ترین نگرانی‌های آن‌ها را کشف کند.

پرسمان و دونالدسون زوج نویسنده و روان‌درمانگری هستند که می‌کوشند نتیجه‌ی مطالعات خود را در زندگی شخصی و در ارتباط با فرزندانشان نیز به کار بگیرند. آن‌ها معتقدند بخش گسترده‌ای از آموزه‌هایشان را مدیون خانواده و زندگی در کنار یکدیگر هستند.

در بخشی از کتاب خانواده خودشیفته: تشخیص و درمان می‌خوانیم

شخصیت افسانه‌ای نارسیس، تجسم مفهوم عشق مخرب به خود است. بااین‌حال شخصیت دیگری در افسانه وجود دارد که ما اغلب او را فراموش می‌کنیم: اکو. به دلیل رابطه این دو شخصیت است که ما نام خانواده خودشیفته را برای مدل خود از آن برگرفته‌ایم.

در افسانه، اکو توانایی ادای کلمات خود را ازدست‌داده و فقط می‌تواند گفته‌های دیگران را تکرار کند. هنگامی که او عاشق نارسیس می‌شود، او را دنبال می‌کند، به این امید که نارسیس کلمات محبت‌آمیز یا شفقت‌بار به او بگوید که سپس خودش بتواند برای او تکرار کند. هنگامی که نارسیس به انعکاس خود می‌گوید "دوستت دارم"، اکو نیز در نهایت می‌تواند آن را بگوید، اما نارسیس به‌قدری مجذوب خودش شده است که قادر به شنیدن او نیست.

البته داستان با مرگ هر دو شخصیت به پایان می‌رسد. نارسیس در کنار برکه آب، از شدت غصه، نحیف و بیمار می‌شود؛ عشق و کشش او به انعکاس خود در آب در نهایت منجر به مرگ او شد. اکو که هرگز نمی‌تواند در جلب‌توجه یا عشق نارسیس موفق شود، به یک افسردگی گیاهی مبتلا می‌شود (با فقدان تمایل یا اشتها برای خوردن و آشامیدن) و او هم می‌میرد.

داستان نارسیس و اکو، نوعی از عشق به خود است که توانایی دیدن، شنیدن یا واکنش به نیازهای شخص دیگر را منع می‌کند. به طور خلاصه، این داستان، یک تمثیل کنایه‌دار برای روابط تعاملی خانواده خودشیفته است.

نارسیس نمایانگر نظام والدینی است که به هر دلیلی (استرس شغلی، اعتیاد به الکل، اعتیاد به مواد مخدر، بیماری روانی، ناتوانی جسمی، فقدان مهارت‌های فرزندپروری)، در وهله اول، مشغول برآورده کردن نیازهای خود است.