کتاب جغرافیای سیاسی و دوئالیسم روش شناختی

کتاب جغرافیای سیاسی و دوئالیسم روش شناختی نوشته‌ی احسان لشگری تفرشی، مفهوم شناسی رابطه‌ی سیاست و فضا و سیر تکوین آن در قالب روش شناسی دو وجهی (اثبات‌گرا – فرا اثبات‌گرا) و پیامدهای آن‌ها را مورد مطالعه قرار می‌دهد.

درباره‌ی کتاب جغرافیای سیاسی و دوئالیسم روش شناختی:

مفروض دانستن هر کدام از الگوهای هستی شناختی منجر به تمایز در الگوهای روش شناسی و دستیابی به شناخت‌های متضاد در رابطه با تبیین نظام‌های فضایی و سیر آینده آن می‌شود. به طور کلی دو رویکرد اصلی در ساحت مطالعات روش شناسی وجود داشته و بدیهی است جستجو و تطبیق این دو «شناسی» سپهر متمایزی را در مطالعه جغرافیای سیاسی می‌گشاید. به ویژه در این اثر جایگاه ویژه‌ای برای مفهوم شناسی جغرافیای سیاسی فرا اثبات‌گرا در نظر گرفته شده است. چرا که در نظریات ذهنی و فرا اثبات‌گرا اندیشه ورزی جایگاه ویژه‌ای می‌یابد و این در حالی است که در نظریات اثبات‌گرای غیرتاریخی، یافتن گزاره‌های تعمیم پذیر و پیش بینی از ارجحیت بسیار بالایی برخوردار خواهد بود.

به طور کلی در بین شاخه‌های مختلف علوم جغرافیایی اتخاذ وجه عینیت‌گرا و روش شناسی اثبات‌گرا در جغرافیای طبیعی از اهمیت زیادی برخوردار است. در حالی که در جغرافیای انسانی مواجهه با چالش‌های جامعه و انسان می‌تواند دارای مبناهای هستی شناسی، معرفت شناسی و روش شناسی متفاوتی باشد که منتهی به رویکردهای متمایز در سیاستگذاری می‌شود. این در حالی بوده است که در سده‌ی معاصر از آنجایی که علوم تجربی و ابزارها و روش‌های مرتبط با آن در پیشرفت جوامع نقش بی‌بدیل ایفا نموده‌اند از این رو در علوم جغرافیایی نیز از ابتدا بیشتر مورد اقبال قرار گرفته است.
به تدریج با توجه به عدم تحقق پیش بینی‌های جغرافیدان اثبات‌گرا و چالش‌های فزاینده مربوط به عدم تعادل‌های محیطی و فرایندهای توسعه؛ دیدگاه‌های انتقادی و هستی شناسی گفتمانی و ذهنی بیش از پیش مورد توجه قرار گرفت. به ویژه در جغرافیای انسانی اندیشه ورزی در خصوص جایگاه و چگونگی عملکرد سیاست در تولید فضا از اهمیت شایانی برخوردار گردید. چرا که در این دو رویکرد هستی شناختی؛ سیاست و امر سیاسی در جایگاه عاملیت نسبت به سایر ابعاد فضای جغرافیایی قرار می‌گیرند.

کتاب جغرافیای سیاسی و دوئالیسم روش شناختی (Political Geography and Methodological Duality) مناسب چه کسانی است؟

این کتاب برای دانشجویان رشته‌ی جغرافیای سیاسی مفید خواهد بود.

در بخشی از کتاب جغرافیای سیاسی و دوئالیسم روش شناختی می‌خوانیم:

در جغرافیای اثبات‌گرا قوانین علمی می‌بایست توان توصیف علت وجودی یک پدیده و امکان پیش بینی آینده را داشته باشد که مجموع عملکرد توصیف و پیش بینی تحت عنوان تبیین شناخته می‌شود که به دو صورت استقرایی و قیاسی ظهور می‌یابد. رویکرد قیاسی با عبور از کنار جزئیات و با تکیه بر مسلمات فراگیر و با پذیرفتن آن‌ها به مثابه اصول پایدار به مسلمات جزئی تر دست می‌یابد. در نقطه مقابل رویکرد استقرایی با شناخت روابط پدیده‌های جزئی با تکیه بر حس و تجربه آغاز و با طی گام‌های پیاپی در پایان به گزاره‌های فراگیر می‌رسد (افتخاری، 1388: 14).

در منطق قیاسی با شناخت یک صفت کلی در یک جامعه می‌توان این صفت را به هریک از اجزاء منتسب نمود. بطوری که با با اتکا به صدق مقدمات و آغازیدن با گزاره‌های بزرگ و منطقی؛ اجزاء و نتایج را تبیین می‌نمایند. لیکن در منطق استقرایی با توجه به عدم امکان شناخت یک صفت در جامعه بزرگ می‌بایست از طریق تجربه روی یک نمونه معدود از یک جامعه نسبت به صفات موجود اقدام گردد. در این مکتب کار عملی باید روش استقرایی داشته و درستی آن در بوتۀ آزمایش ثابت گردد. به زبان دیگر پژوهش علمی می‌بایست در تجربه‌های عینی، ملموس و مشخص فردی و جمعی متکی بوده و قابل حصول برای دیگر محققان باشد و از خصلت تکرار برخوردار باشد (پوپر، 1381: 60-61). ضمن اینکه در پایان کار بر پایه روشی استقرایی می‌بایست با استدلال‌های عقلانی قابل تعمیم بوده و از ویژگی قابل پیش‌بینی بودن برخوردار باشد. ضمن اینکه گزاره‌ها ارائه شده، ابطال پذیر به وسیله فرضیه‌های اثبات شدۀ بعدی می‌باشد.