کتاب نگاهی به کاربرد اقتصاد رفتاری در مالیات ستانی

کتاب نگاهی به کاربرد اقتصاد رفتاری در مالیات ستانی نوشته‌ی یگانه موسوی جهرمی و سحر دهقان، به نحوه مدیریت و سیاست مالیات و چگونگی جمع‌آوری آن می‌پردازد و رابطه میان اقتصاد و روانشناسی و مرز بین آن‌ها را بررسی می‌کند.

درباره‌ی کتاب نگاهی به کاربرد اقتصاد رفتاری در مالیات ستانی:

مالیات یکی از موضوعات مورد توجه و مطالعه اقتصاددانان کلاسیک بوده است. بسیاری از آن‌ها عوامل رفتاری در این زمینه را مطالعه نموده‌اند. در حقیقت «چهار قاعده» آدام اسمیت (نویسنده برجسته حوزه اقتصاد) در خصوص مالیات، نقطه شروعی برای بسیاری از مشارکت‌ها در سال‌های بعدی شد که هر یک از آن‌ها دارای بُعد رفتاری است. برابری، اطمینان، راحتی در پرداخت، اقتصادی بودن چهار ویژگی مالیات‌ستانی مطلوب هستند که آدام اسمیت در کتاب ثروت ملل خود به آن اشاره کرده است. دو مفهوم اول مربوط به دیدگاه وی نسبت به منصفانه بودن مالیات است و اینکه مالیات‌ستانی باید به شکل معین باشد نه دلخواه. سومین اصل این است که مالیات باید در زمان مناسب آن وصول شود و یا در زمانی که احتمال راحتی بیشتری برای پرداخت‌کننده داشته باشد.

در نهایت، مالیات‌ستانی باید به گونه‌ای باشد که از جیب مردم جامعه برداشته شود و به خزانه دولت واریز شود. آدام اسمیت همچنین به بعضی از هزینه‌های روانشناختی ناشی از مالیات اشاره می‌کند. وی در یک عبارت مهم «رسیدگی نفرت‌انگیز جمع‌کنندگان مالیاتی» بیان می‌کند که ممکن است «مشکلات غیرضروری» ناشی از مالیات‌ستانی مانند رنجش خاطر و فشار را به وجود آورد و اگر چه رنجش خاطر ایجاد شده صرفاً هزینه نیست، اما مطمئناً وضعیتی است که هر فرد می‌خواهد از آن بیرون بیاید.

کتاب نگاهی به کاربرد اقتصاد رفتاری در مالیات ستانی برای چه کسانی مناسب است؟

مطالعه این کتاب به فعالان حوزه اقتصاد پیشنهاد می‌شود.

در بخشی از کتاب نگاهی به کاربرد اقتصاد رفتاری در مالیات ستانی می‌خوانیم:

تا قبل از کینز، اقتصاددانان کلاسیک قائل بر حداقل دخالت دولت در جامعه بودند لذا دخالت مستقیم و گسترده دولت را در جامعه و در اقتصاد غیرضروری می‌دانستند. به‌عبارت دیگر، وجود این باور که منفعت طلبی افراد و انگیزه سودجویی آنان در بخش خصوصی سبب خواهد شد تا از طریق نیروهای موجود در بازار و مکانیسم دست نامرئی اقتصاد، همواره شرایط تعادلی خود را بازیافته و رفاه اجتماعی به حداکثر خود برسد. در این دیدگاه هرگونه دخالت دولت با توجه به آنکه بخش عمومی در مقایسه با خصوصی ذاتاً از کارایی کمتری برخوردار است، سبب اتلاف منافع جامعه و کاهش رفاه افراد خواهد شد. آن‌ها معتقد بودند که بخش خصوصی دارای انگیزه و توانایی لازم جهت پاسخگویی به نیازهای خود بوده و لذا وظایف دولت باید در چاچوب مسائل امنیتی و ایجاد بسترهای مناسب جهت فعالیت گسترده‌تر بخش خصوصی خلاصه گردد که در این خصوص دولت می‌تواند با توجه به خدماتی که به مردم ارائه خواهد داد، نسبت به تأمین هزینه آن از طریق مالیات اقدام کند.

اما تجربه نشان داد که دولت‌ها وظیفه‌ای بیش از تأمین امنیت و دفاع ملی و یا احداث جاده و راه آهن و غیره دارند. به عبارت دیگر، با بروز مشکلات متعدد در نظام‌های مبتنی بر بازار آزاد و سرمایه‌داری که منجر به وقوع رکود بزرگ دهه 1930 میلادی و در پی آن موجب شروع جنگ جهانی دوم شد، بینش در مورد نقش دولت در امور جامعه تغییر کرد که در نهایت با مطرح شدن نظریات کینز این تغییر دیدگاه به دولت و وظایف آن به سرانجام رسید. از آن پس تا کنون، دولت در هر جامعه‌ای، بر حسب درجه دخالت وی در اقتصاد، عهده‌دار نقش‌ها و وظایفی در راستای اهداف اقتصادی جامعه است.