کتاب نماز معلولان بر اساس فقه شیعه

کتاب نماز معلولان بر اساس فقه شیعه نوشته‌ی محمدمهدی محب الرحمان، برای اولین بار دیدگاه فقه شیعه را درباره احکام نماز جانبازان و ناتوایان جسمی مورد بررسی قرار می‌دهد.

درباره کتاب نماز معلولان بر اساس فقه شیعه:

بدون شک نماز مهم‌ترین فریضه عبادی اسلام به شمار می‌رود. قرآن کریم بیشتر از چهل بار از اقامه نماز یاد کرده است و پیامبر اکرم (ص) آن را نور چشم خود می‌داند. همانطور که می‌دانید اسلام شریعتی آسان است و در موارد سخت و اضطرار بیشتر احکام عبادی از مکلفین ساقط خواهد شد، اما در مورد فریضه نماز احکامی برای افراد ناتوان وضع شده است.

ظهور اسلام در قرن هفتم میلادی، معلولان را از شرایط سخت و طاقت فرسا نجات داد؛ زیرا برخلاف ادیان دیگر و باورهایی که در مورد معلولان وجود داشت، اسلام با آنان کاملا انسانی رفتار می‌کرد. در واقع اسلام نسبت به معلولان خط‌مشی جدیدی آورد و برخلاف باورهای موجود که معتقد به از بین بردن معلولان به دلیل وجود ارواح شیطانی یا حیوانی در وجود آنان بودند، اسلام کوچک‌ترین تحقیر را در حق آنان جایز نمی‌دانست.

کتاب نماز معلولان بر اساس فقه شیعه (Prayer of the disabled on the basis of Shi'i Jurisprudence)، کیفیت و چگونگی برآوردن یا اجرای تکلیف اقامه نماز توسط مکلفین ناتوان جسمی را بررسی می‌کند. مهم‌ترین قسمت این کتاب ارائه احکامی برای به جا آوردن نماز توسط جانبازان و معلولان جسمی است.

معلولان به پنج نوع ناتوانی از قیام و جلوس، طهارت، قرائت، رکوع و سجده تقسیم شده‌اند که برای هرکدام از آن‌ها احکامی مانند نماز نشسته یا خوابیده، چرخش زبان به جای قرائت و ... وضع گردیده است. تمامی این مطالب نشان می‌دهد که معلولان در هر شرایطی که هستند حتما باید نماز را به جاآورند زیرا از نظر روحی و جسمی به آن احتیاج ضروری دارند.

در بخشی از کتاب نماز معلولان بر اساس فقه شیعه می‌خوانیم:

در اسلام نمازهای مختلف واجب و مستحبی تشریع شده است. هرچند در تعداد این‌ها بین فقها اختلافاتی وجود دارد، اما از جمله نمازهای واجب، نماز یومیه، نماز آیات، نماز جمعه، نماز عید فطر، نماز میت، نماز طواف واجب، نماز نذر است. همچنین انجام نمازهای مستحب مانند نوافل و غفیله مورد تأکید قرار گرفته‌اند.

اما نمازهای واجب و مستحب، غالباً ساختار یکسان دارند و شامل انجام نیت، قیام، قرائت، رکوع، سجده، تشهد و سلام همراه با طهارت از حدث و خبث می‌باشد. لکن برخی از نمازها شکل متفاوتی دارند. مثلاً نماز آیات، دارای رکوع‌های متعدد و متفاوت است؛ نماز میت شامل رکوع و سجده و جلوس نیست، و یا قرائت در نماز عیدین و غفیله متفاوت است. اما می‌توان ادعا کرد نماز در انواع مختلف آن، اجزایی فراتر از قیام، قرائت، رکوع، سجده، جلوس (برای تشهد و سلام) همراه با طهارت ندارد.

شارع ترک نماز را در هر شرایطی نمی‌پذیرد و مکلف باید نماز را در هر شرایطی بپا دارد ولی با توجه به شرایط بدنی نمازگزار، برای هر یک از اجزاء نماز، راهکاری تعیین کرده تا شخص ناتوان و معلول، بتواند نماز خود را اقامه نماید. بنابراین می‌توان گفت نمازی نیست که برای اجزای آن جایگزینی تعیین نشده باشد.