کتاب گرنیکای معماران (درهم آمیختگی بت‌ها)

کتاب گرنیکای معماران (درهم آمیختگی بت‌ها) نوشته‌ی محمودرضا خیاط زاده، آغازی علیه تاریخ معماری‌ ایران و کاوش‌های درونی آن­ است. این اثر از وجود تاریخ معماری ایرانی پیشی می‌­گیرد و گویای رویدادهایی می­‌شود که گذشته، حال و آینده را در برمی‌گیرد.

کتاب حاضر رویارویی با هنرمندان و بت‌هایی را رقم می‌زند که جامعه معماران را در برگرفته است؛ بتی همچون بازیگران و کلمه‌ی معاصر که پا را فراتر از حقیقت گذاشته و دنیای رازآلودی به معماری بخشیده است. به راستی جایگاه معماران در تحول نوین بازیگران و فرش قرمز چیست؟ از سویی دیگر گرنیکای معماران تصویر پنهان مفهوم‌هایی است که روزانه معماران ایرانی با آن زندگی می‌کنند و این مفهوم‌ها در بطن معماران امروزی نهادینه شده که شهرها را ناشی از ناسازگاری‌ها و عقب ماندگی‌های معماری مبهوت خود ساخته است.

آنگاه آیا می‌توان دلیل این عقب ماندگی معماری را در میراث معمارهایی همچون پیرنیا و سیحون پنداشت که با نام سنت، سرنوشت معماری فعل و آتی شهرهای کشور را به ویرانی امتداد یافته‌ای سوق داده‌اند؟ از دل این چنین سوال‌هایی در نهایت این کتاب به مفهوم پیرنیاایسم و سیحون‌ایسم به عنوان رهبران پیشرو در تحولات فعلی و همچنین جنبش سفید در مفهوم معماری رومی - ایرانی می‌پردازد که در پس چنین واقعه‌هایی مفهوم معاصر و تراژدی، کمدی و درام بودن سبک‌های ایرانی، بنیاد کتاب گرنیکای معماران (درهم آمیختگی بت‌ها) (Guernica Der Architekten) را در دست می‌گیرند.

در بخشی از کتاب گرنیکای معماران (درهم آمیختگی بت‌ها) می‌خوانیم:

آن‌چه معماری کنونی را به سمت سیاه‌چاله‌ نابودی سوق داده، اصول معماری ایران از دستاوردهای سبک پیرنیا و ارزشمند تلقی‌کردن آن بوده است. معماران امروزی در حال سپری‌کردن یکی از نامناسب‌ترین دوره‌های تاریخ معماری ایران هستند. شاید بتوان گفت آن‌ها در یکی از پست‌ترین دوره‌های معماران زندگی می‌کنند. وضعیت معماران و معماری این کشور حتی از دوران قاجاریه که پیش از آن، معماران سبک معماری قاجاریه را متهم کرده‌اند، فاجعه‌آمیزتر است. معماری انزجار آور فعلی در یک نزول متفکرانه ناشی از معمارانش به خوبی قابل تصور است. معماران کنونی، در حال گذراندن افراطی‌ترین دوره معماری خود هستند؛ تا آن‌جا که تقلید رواج شایانی یافت و عقل‌ها و خلاقیت‌ها رو به نزولی کشانده شد که در ورای آن دلایل پیرنیایی، به وضوح دیده می‌شود.

برخلاف تمام کینه‌ورزی‌هایی که نثار معماری قاجاریه می‌شود، با این وجود در همان دوره شهرهای ایران خود را در توسعه‌ای می‌دید که بعد از سالیان عقب‌افتادگی معماران از تحولات و پیشرفت موجود در اروپا، باخبر می‌شوند. معماران از سویی با اندیشه‌های پیرنیایی، خود را همچنان حفظ کرده‌اند و در دوره قاجاریه و پهلوی با تحولات روشنفکرانه‌ای روبه‌رو شده و خواستار تحول در شکل‌گیری شهرها و سبک معماری نوین ایرانی بودند. به عنوان مثال آن‌جا که مصدق می‌توانست جنبش ملی معماران تلقی شود، از او به شدت جلوگیری کردند.