کتاب تاریخ 13 هزار ساله‌ی ایران - جلد سوم

کتاب تاریخ 13 هزار ساله‌ی ایران - جلد سوم نوشتۀ رستم کوشان، مجموعه اشعاری است در قالب مثنوی که بخشی از تاریخ ایران از زمان غزنویان تا دوران صفویان را روایت می‌کند.

رستم کوشان تاریخ 13 هزار ساله ایران را در قالب شعر و در 41 هزار بیت و پنج جلد به نظم سروده است. این کتاب با بهره‌گیری از دو کتاب تاریخی دیگر از اولین بخش ایرانیان در سپیده‌دم تاریخ سرزمین جاوید شروع می‌شود و با انقراض قاجاریان به پایان می‌رسد.

نظم این مجموعه کتاب در آغاز با بحر متقارب (شاهنامه‌ای) تا اواخر دوران ساسانیان سروده شد و زمانی که به تاریخ اسلام رسید، شاعر به ناچار وزن اشعارش را تغییر داد؛ چرا که بحر متقارب پاسخگوی شفاف نام‌های عربی نبود، از این رو نظم خود را با بحر رمل ثمن ادامه داد.

چون آغاز تاریخ ایران به شکل ملوک‌الطوایفی بود، رستم کوشان نیز سلسله‌‌ها را به صورت سال‌شماری سرود. به این معنا که رویدادهای هر سال قمری را با وجود پادشاهان بسیار در ایران و عربستان مانند ظهور و شهادت امامان معصوم و تاج‌گذاری و مرگ خلفای اموی و عباسی و شاهان ایران با توجه به تقدم زمانی آن‌ها در ماه‌های سال شماره‌بندی کرد و با وجود سختی کار، آغاز هر سلسلۀ نوبرآمده را در دل حوادث هر سال جای داد.

بعد از اتمام رویدادهای تاریخ سیزده هزار ساله، زندگی‌نامه شاعران، عالمان، تاریخ‌نگاران و نویسندگان مشهور ایران با اولویت تاریخ فوتشان از اوایل سال‌های قمری به تعداد سیصد و پنجاه و دو نفر به شکل منظوم درآمدند. نویسنده با نوشتن زندگی‌نامه خود، شماره پایانی را به خود اختصاص می‌دهد که در پایان جلد پنجم در قالب منثور وجود دارد.

در بخشی از کتاب تاریخ 13 هزار ساله ایران - جلد سوم می‌خوانیم:

چون غلامان شاهزادان را اتابک می‌شدند
پیش سلجوقی‌نژادان احترامی داشتند
این‌چنین شهزاده می‌شد چون پدر را جانشین
بر اتابک می‌نمود اعطا مقامی برترین
پخش گردیدند اتابک‌ها چنین ایران دیار
گشته بودند ابتدا فرمانبران از شهریار
بود زانجایی که موروثی حکومت بین‌شان
جانشین‌ها مستقل گشتند در چرخ زمان
هر یکی زنجیره‌ای از بهر خود ترتیب داد
بعد بر فرمان مرکز هیچ وقعی نانهاد
زین غلامان، عده‌ای بودند هم‌پیکار جوی
پیش شاهان یافتند البته بر خود آبروی
چون شدند از سوی سلطان حکمران یک خطه را
حاکمیت گشت موروثی بر ایشان در سرا
این کسان هم بعدها خواندند خود را مستقل
قدرت سلجوقیان شد پس بر ایشان منتقل
این‌چنین شیرازۀ سلجوقیان از هم گسست
هر مکانی هر غلامی روی اورنگی نشست
شرح احوالات این افراد خواهد شد بیان
چون رسد تاریخ هر رخداد در چرخ زمان