کتاب قلعه سردار (قه لای سه ردار): میراث سرداران بوکان

کتاب قلعه سردار (قه لای سه ردار): میراث سرداران بوکان نوشته‌ی صبری رحیمی و جعفر اسکی بغدادی، به معرفی و بررسی بناهای تاریخی و کهن شهرستان بوکان می‌پردازد.

سیمای هر شهری، نشان دهنده بافت‌های باارزش آن است که میراث فرهنگی یک جامعه نیز در آن پنهان است. این بافت‌های کهن قسمتی از هویت شهری و تاریخ تمامی جامعه را دربرمی‌گیرد که باید به عنوان یک تاریخ اجتماعی به خوبی از آن‌ها نگهداری شود، چرا که از اهمیت و ارزش بسیار بالایی برخوردارند و با تمام ایراداتی که در کارکرد آن‌ها به وجود آمده هنوز هم قسمتی از هویت هر شهر هستند. به همین دلیل حفظ و نگهداری آن‌ها ضرورت بیشتری را می‌طلبد.

متأسفانه در دوره توسعه به شیوه مدرن این اتفاق افتاده است که در شهرها بین پهنه‌های جدید و بافت تاریخی تعارض پدید می‌آید.

شهر بوکان و وجود بناهای زیادی که در این حوزه وجود دارند نگاه تأمل‌برانگیز را برای بافت این شهر برمی‌انگیزد، تا بتوان از طریق احیای دوباره آن‌ها هویت دوباره به این شهرستان بازگردد. وجود قلعه سردار در مرکزیت آن و همچنین مسجد جامع و حوض بزرگ که هسته تشکیل دهنده و شناسنامه بوکان هستند، جای بسیاری از سؤالات را در پیش ما می‌آورد که با وجود این پیشینه غنی که در این بناها وجود دارد چرا به این صورت رها شده‌اند و تدبیری برای بازگردانی دوباره آن‌ها به بافت شهری وجود ندارد.

سالیان طولانی است، که کمبود وجود بنای ارزشمند قلعه سردار حس می‌شود. اگر به گذشته برگردیم می‌بینیم چه بنای باعظمتی را از دست داده‌ایم و بازآفرینی دوباره آن چه سیمایی به شهر می‌دهد و امروز وظیفه ما این است که این میراث را دوباره احیا کنیم تا این امانت را به درستی به آیندگان منتقل کنیم.

در بخشی از کتاب قلعه سردار می‌خوانیم:

تاریخ تأسیس مسجد جامع بوکان به سال 1310 ه. ق برمی‌گردد و معمار آن مرحوم استاد علی اصفهان است. این بنا در مرکز شهر قرار دارد و بنای مسجد جامع بوکان در تاریخ 1379/12/25 توسط سازمان میراث فرهنگی و صنایع گردشگری استان آذربایجان غربی به شماره 3480 به ثبت رسیده است.

مسجد جامع بوکان شامل هسته اولیه و بخش‌های الحاقی می‌باشد. بنای اولیه این اثر، با طول و عرض 25 در 30 متر دارای یک شبستان با نه ستون سنگی، طاق‌هایی از نوع کلنبو و شانزده گنبد بوده است. در سال 1319 ه. ق پی‌کنی شالوده اصلی مسجد شروع شده و در سال 1321 ه. ق به پایان رسید. هم‌اکنون ساختار مسجد، همان‌گونه که در بالا گفته شد، شامل دو قسمت قدیمی و الحاقی جدید می‌باشد. با برداشتن دیوارهای خارجی شمالی و شرقی مسجد قدیمی، قسمت جدید به آن اضافه شده و فضایی یکپارچه ایجاد شده است.