کتاب دانستنی‌های اهمیت نقش آهن در بدن

کتاب دانستنی‌های اهمیت نقش آهن در بدن به قلم فریبا صداقت فر، معصومه حسین نسب و مینا فاضلی، ابتدا نقش آهن در بدن را مورد مطالعه قرار داده، سپس نشان می‌دهد که برای جلوگیری از کم‌خونی ناشی از کمبود آهن چه اقداماتی باید انجام داد.

در میان فلزاتی که برای زندگی ضروری هستند، آهن فراوان‌ترین و مهم‌ترین نقش را دارد که در اغلب واکنش‌های بیوشیمی مصرف می‌شود. زمانی که آهن با پورفیبرین ترکیب و داخل پروتین مناسب قرار گرفت، نه تنها به صورت برگشت‌پذیری با اکسیژن پیوند می‌دهد، بلکه در بعضی از واکنش‌های حیاتی اکسیداسیون احیاء شرکت می‌کند.

تحت شرایط طبیعی هوموستار آهن به صورت دقیقی حفظ می‌شود، اما بعضی حالات بالینی گوناگون می‌تواند باعث کمبود و یا افزایش پیش از حد شود. آهن یکی از فراوان‌ترین عناصری است که به مقدار بسیار کم در بدن وجود دارد. این عنصر در سنتز هموگلوبین به کار می‌رود.

میزان آهن کافی برای کل بدن برابر با 2500 میلی گرم است. جهت تولید یک میلی لیتر گلبول سرخ، یک میلی گرم آهن نیاز است و روزانه 20 تا 25 میلی گرم برای خونسازی «هماتوپوئیزیس» استفاده می‌شود که 95 درصد این میزان، از طریق آهن حاصل از چرخه طبیعی گلبول سرخ و کاتابولیسم هموگلوبین حاصل می‌شود.

در بخشی از کتاب دانستنی‌های اهمیت نقش آهن در بدن می‌خوانیم:

بررسی مستقیم ذخایر آهن به نمونه‌های زنده نیاز دارد اکثر آهن ذخیره‌ای در سلول‌های اندوتلیال مغز استخوان، کبد، طحال، یا در سلول‌های پارانشیم کبد یافت می‌شود. از آنجایی که کبد بافتی یکنواخت دارد بهترین منبع برای اندازه‌گیری آهن ذخیره‌ای می‌باشد روش شایع‌ترین که بکار می‌رود رنگ آمیزی نمونه‌های کبدی با آبی پروس است که فقط تخمینی بدست می‌آورد.

در این حال که اسپکتروسکوپی جذب اتمی، اصلاحات کمی دقیقی فراهم می‌نماید. با این تکنیک می‌توان نمونه‌هایی ثابت شده در فور مالین را ارزیابی کرد که می‌توان نمونه به جای دیگری منتقل و بررسی کرد. ارزیابی هیستولوژیک ذخایر آهن بعلت هستروژن بودن سلول‌های مغز استخوان بایستی بر روی ذخایر ماکروفاژها متمرکز گردد.

در واقع فقدان رنگ پذیری با آبی پروس منعکس کننده کمبود در ذخایر آهن می‌باشد. بررسی غیر مستقیم، ساده‌ترین بررسی ذخایر آهن اندازه گیری نسبت آهن به می‌باشد فقر آهن سطح آهن سرم را کاهش و را افزایش می‌دهد بنابراین عموماً ترانسفرین کمتر از 10% اشباع خواهد شد. زیادی آهن، آهن سرم را با اثر کمی روی افزایش می‌دهد که موجب اشباع بیش از 80% ترانسفرین می‌گردد.

نسبت آهن به را با تصویر بالینی کلی بیمار باید در نظر گرفت مثلاً حالاتی نظیر انشعاب و بیماری‌های کبد آهن سرم و سطح ترانسفرین را پایین آورده همزمان منجر به بهم خوردن نسبت‌ها می‌شود. بطور طبیعی پروتین حاوی آهن بسیار کمی است غلظت فریتین سرم با افزایش آهن زیاد شده و با تخلیه ذخایر بافتی آهن کاهش می‌یابد همچنین در التهاب، سرطان و بیمای‌های کبدی سطح سرمی فریتین افزایش می‌یابد.