کتاب سرمایه گذاری شرکت‌های فراملی در غرب آسیا و تبعات آن برای ایران

کتاب سرمایه گذاری شرکت‌های فراملی در غرب آسیا و تبعات آن برای ایران نوشته مهدی رضایی، میزان خطر سرمایه‌گذاری‌های خارجی در ایران و کشورهای منطقه و حضور شرکت‌های چندملیتی را بررسی می‌کند.

سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی به دلیل آثار توسعه‌ای خود در کشورهای جهان، مخصوصاً کشورهای در حال توسعه، همچون انتقال فناوری، اشتغال‌زایی، بهبود حساب سرمایه و نقش مکملی در قالب سیاست‌های جانشینی واردات و توسعه صادرات و ... و همچنین فراهم کردن منافع بیشتر برای سرمایه‌گذاران درگیر اینگونه سرمایه‌گذاری‌ها از طریق انتقال هر یک از اجزای ساز و کار تولید به کشورهای خارجی برای کاهش هزینه تولید و نیز دستیابی به بازارهای جهانی مقبولیت بسیار یافته است.

بنگاه‌های فراملی که به امر سرمایه‌گذاری در سایر کشورها مبادرت می‌ورزند، برای تصمیم‌گیری در مورد انتخاب کشور میزبانی که در آن سرمایه‌گذاری کنند، از بین میزبان‌های گوناگون، کشور یا کشورهایی را برمی‌گزینند که خصوصیاتشان در نهایت، موجب افزایش سود آن بنگاه‌ها شود.

در کتاب سرمایه‌گذاری شرکت‌های فراملی در غرب آسیا و تبعات آن برای ایران (Transnational corporations investments in western Asia: consequences for Iran) تلاش شده تا در آغاز، وضعیت کشورهای میزبان جریان سرمایه‌گذاری خارجی در دنیا و در یک دهه قبل و همین طور عوامل این میزبانی مورد بررسی قرار بگیرد. این کتاب به این پرسش پاسخ می‌دهد که با توجه به ساختار اقتصادی کشورهای منطقه، ایران چه اقداماتی باید بکند تا به یکی از کشورهای مطرح منطقه تبدیل شود. سرانجام به این سؤال نیز جواب داده می‌شود که جذب شرکت‌های فراملی از نظر فرهنگی و اقتصادی چه تأثیری بر کشور می‌گذارد؟

در بخشی از کتاب سرمایه‌گذاری شرکت‌های فراملی در غرب آسیا و تبعات آن برای ایران می‌خوانیم:

در علم اقتصاد توسعه، از دیرباز بر اهمیت نقش انباشت سرمایه تأکید شده است. علاوه بر شکاف پس‌انداز سرمایه، شکاف‌ دیگری به نام شکاف ارزی وجود دارد. بنابر بحث سنتی آدام اسمیت، در یک اقتصاد دو بخشی که شامل خانوارها و بنگاه‌هاست، پس‌انداز بیشتر، کمبود سرمایه را جبران کرده و بنابر نظریه رودان‌ روزانشتاین و با یک نگرش کینزی، با وجود کمبود منابع، فشار همه‌جانبه با تمرکز در یک بخش ‌پیشرو، ‌رشد اقتصادی را میسر می‌کند. از آن‌جا که بازارها تقسیم‌ناپذیرند، رویکرد رشد متوازن، جای فشار همه‌جانبه را گرفته و بعد از آن، هر کس به نوعی از قبیل معرفی علیت بر هم‌ فزاینده با اهمیت دادن به سرمایه، به دنبال راهی برای گریز از دور باطل فقر است.

این حکایت کوتاهی بود از تأمین وجوهات سرمایه‌ای از ناحیه پس‌انداز؛ اما وقتی شکاف دو بخشی «چنری» به‌میان می‌آید، منابع ارزی اهمیت می‌یابند. در یک اقتصاد متشکل از خانوارها، بنگاه‌ها و دنیای خارج، عملکرد اجزاء تراز پرداخت‌ها به گونه‌ای است که با گذشت زمان و لحاظ ترجیحات بین‌دوره‌ای کارگزاران، ارز لازم برای رفع و و رجوع اقتصاد تأمین می‌شود. سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی نیز همانند سایر سرمایه‌های خارجی، بر حساب مالی (واژه جدید برای حساب سرمایه) تأثیر مثبت می‌گذارد. حضور شرکت‌های فراملی در کشور میزبان، علاوه بر حساب مالی (حساب سرمایه) تأثیرات دیگری نیز دارد. سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در یک بخش، به خصوص کشور میزبان، ممکن است سایر بنگاه‌های فراملی را به سرمایه‌گذاری در آن بخش ترغیب کند. همچنین این امکان وجود دارد که دولت بنگاه فراملی، برای کمک به پروژه این بنگاه، در غالب منابع مالی به کشور میزبان یاری رساند. در نهایت، حضور شرکت‌های فراملی در کشور میزبان، از طریق پیوندهای پسین و پیشین و حتی ارائه تصویر خوبی از یک صنعت، ‌ فرصت‌های سرمایه‌گذاری را در کشور میزبان برانگیزد؛ این موضوع سبب رهسپاری پس‌انداز‌های داخلی به سمت این فرصت‌های جدید می‌شود.