کتاب نحله و اجرت‌ المثل

کتاب نحله و اجرت‌ المثل نوشته آرزو عامری، به تحلیل مقرری ماهانه و بررسی حقوق مالی زوجه در ازدواج موقت و اجرت المثل و فعالیت‌های زن در منزل می‌پردازد.

در اغلب جامعه‌های اسلامی از جمله ایران کانون خانواده و حفظ و نگهداری و گرما‌بخشی به آن از اهمیت بسیار فراوانی برخوردار است و قرآن مجید این کانون را محل سکون و آرامش معرفی می‌کند، برای به حقیقت پیوستن همچین محیطی بیشتر زنان با خانه‌داری و کار در منزل شوهر، محیط فعالیت‌های مرد را در خارج از خانه ایجاد می‌کنند، زوجه در زندگی زناشویی گرچه از نظر اخلاقی وظیفه‌های فراوانی بر دوش دارد اما از نظر قانونی جز تمکین عام و خاص وظیفه دیگری ندارد، به همین دلیل اگر در ضمن عقد نکاح شرط ویژه‌ای درباره تبرعی بودن کارهای خانه به وسیله زوجه یا هرگونه شرط مالی دیگری نشده باشد و چنانچه کارهای خانه‌داری را زوجه اعم از خانه، البسه و شیر دادن و... به دستور زوج انجام داده و هدف تبرع نداشته باشد و اجرت‌المسمی ذکر نشده باشد سزاوار دریافت اجرت‌ المثل است. که البته ملاک‌های تعیین اجرت‌ المثل بستگی به رای دادگاه دارد که به طور دقیق روشن نیست و دادگاه با توجه به عرف آن را حساب می‌کند.

البته در این اثر با تطبیق قانون اجرت‌ المثل روزهای زناشویی با فقه درصدد تبیین مقام اجرت‌ المثل در فقه هستیم. از سوی دیگر، در حقوق ایران، تنها یک رژیم مالی بر روابط زوجین حکمران است و آن رژیم استقلال مالی زوجین (جدایی کامل اموال) است، یعنی زن و شوهر در زمان زندگی زناشویی از دو دارایی ممتاز و جدا از هم برخوردارند به عبارت دیگر، اموال زن و مرد دارایی مشترکی را تشکیل نمی‌دهند و زن پس از عقد نکاح در اداره، تنظیم و تصرف اموال و دارایی‌های سابق یا اموال مکتسبه در دوران زناشویی استقلال کامل دارد و ریاست شوهر بر خانواده، هیچ‌گونه اختیاری در اموال زوجه، برای او به وجود نمی‌آورد.

بعد از انحلال نکاح نیز دارایی مشترک، آنگونه که اکنون در حقوق کشورهای غربی و غیر آن رایج است، مورد توجه نیست و اگر اختلاطی بین اموال زن و مرد به وجود آید، در صورت عدم امکان اثبات مالکیت از طرف هر یک از زوجین باید نظیر اموال مشاع قهری بین آن‌ها تقسیم شود. به رغم مطالب گفته شده، از آن‌جا که زنان خانه‌دار خود را شریک زندگی و خانه مرد را خانه خود می‌دانند، منتهای خدمت و سعی را برای نظم و ترتیب دادن به زندگی به کار می‌گیرند و برای باقی ماندن پایه خانواده حتی از حقوق نخستین خود یعنی خوراک و پوشاک و دیگر هزینه‌های زندگی منصرف شده آن را به حداقل می‌رسانند.

در بخشی از کتاب نحله و اجرت‌ المثل می‌خوانید:

اگر شخصی برای فرد دیگری عملی را انجام بدهد که با آمر یا اجازه آن فرد باشد، چند حالت قابل تصور است:

1- فرد اجیر قصد کرده بدون دریافت مزد این کار را انجام بدهد. در این صورت اجرتی شامل حال وی نمی‌گردد، اگر چه آمر هم قصد داشته باشد که به آن فرد اجرت بدهد.

2- فرد اجیر قصد کرده که مزد دریافت کند. کار هم از مواردی است که شانیت اجرت گرفتن را دارد در این صورت حتی اگر آمر قصد تبرعی بودن عمل را نماید، به عامل اجرت تعلق می‌گیرد و فرقی هم نمی‌کند که او شانیت اجرت گرفتن را داشته یا نداشته باشد.

3- اگر فرد اجیر قصد دریافت مزد یا عدم دریافت مزد نکند (بدون قصد و نیت کاری را انجام بدهد) در این حال اجرت المثل به اجیر تعلق می‌گیرد، زیرا عمل مسلم محترم است. حال اگر بین امر و عامل در قصد دریافت مزد و عدم قصد مزد اختلافی رخ دهد، نظر عامل مقدم می‌شود، زیرا عمل مسلم محترم است و اصل عدم قصد تبرع می‌باشد و شانیت اجیر و عدم شانیت آن در دریافت یا عدم دریافت اجرت اثری ندارد، البته اگر دلیل یا نشانی بر تبرعی بودن عمل وجود داشته باشد یا در ابتدا شرط کرده باشد که عمل را تبرعی انجام دهد، در این صورت استحقاق اجرت ندارد.