کتاب تک درختی در کویر

کتاب تک درختی در کویر نهمین جلد از مجموعه‌ی قهرمانان انقلاب، روایتی داستانی از زندگی شهید آیت الله سید محمود طالقانی، ویژه‌ی نوجوانان و به قلم سارا عرفانی است.

سید محمود علایی طالقانی متولد 1289 طالقان بود. با خانواده‌اش به تهران مهاجرت کرد و در 10 سالگی برای تکمیل علوم دینی به قم رفت. در سال 1310 به نجف عزیمت کرد و با اجازه‌ی اجتهاد به ایران بازگشت. سپس جلساتی برای جوانان تشکیل داد؛ در حالی که به ادامه تحصیل پرداخت. از همان زمان به دلیل مبارزه با رژیم توسط مأموران رضاخان دستگیر و زندانی شد. 

طالقانی در سال 1327 امام جماعت مسجد هدایت شد و تفسیر قرآن را در آن‌جا شروع کرد. او به افشای کارهای رژیم می‌پرداخت که نتیجه‌اش 5 سال حبس و تبعید در زابل بود. اعلامیه‌های معروف آیت الله طالقانی معروف به «دیکتاتور خون می‌ریزد» در صدها نسخه انتشار یافت و بعدها برایش پرونده‌ای شد که او را به 10 سال زندان محکوم کردند. امامت اولین نماز جمعه تهران بعد از انقلاب به ایشان سپرده شد. سپس او نماینده‌ی مردم در مجلس خبرگان شد. هر چند ابوذر زمان، 19 شهریور 1358 رحلت کرد. 

مردم تهران، هیچگاه تاریخی‌ترین تشییع جنازه‌ی یکی از عالمان دینی خود پس از بنیان‌گذار انقلاب اسلامی، حضرت امام خمینی (ره) را فراموش نمی‌کنند. آن روز، تمام راه‌های منتهی به بهشت زهرا مسدود بود و آئین تشییع پیکر آیت الله طالقانی، با وجود به درازا کشیدن از ساعت 10 صبح تا 4 عصر، انجام نشد و به روز بعد موکول شد. این بدرقه‌ی باشکوه از محبوبیت مردی خبر می‌دهد که نویسنده در کتاب تک درختی در کویر، زندگی نورانی، خدمات انقلابی و سوابق مبارزاتی او را به عرصه‌ی داستان آورده است. 

شخصیت اصلی این اثر، نوجوانی است که در تهران زندگی می‌کند. دایی او، فیلمنامه‌نویس و از اهالی سینماست. دایی‌ بهروز تصمیم دارد به کمک یک کارگردان و تهیه‌ کننده، فیلمی مستند داستانی بسازد و کارگردان در مواجهه با خواهرزاده بهروز، متوجه می‌شود که می‌تواند از او در نقش کودکی‌های آیت الله طالقانی استفاده کند. 

همین ماجرا باعث می‌شود که قهرمان داستان با قهرمانی بزرگ و نامدار از عرصه‌های مبارزاتی انقلاب آشنا شود و پا به پای گروه تحقیق، زندگی پر نشیب و فراز سید محمود طالقانی را واگو کند. به گونه‌ای که ما از منش، سیر و سلوک، شیوه‌ی مبارزاتی، دوستی و پیوستگی با امام امت، نحوه و روش هدایت مردم در مسجد، شرکت او در انتخابات خبرگان، برپایی نخستین نماز جمعه تهران در سال 58 و درگذشت آیت الله با خبر شویم. 

این کتاب، حتی دلایل شهرت آیت الله طالقانی به القابی چون «ابوذر زمان» و «پدر امت» را در قامت داستان آورده و نویسنده تلاش می‌کند تا با تغییر مداوم قالب از داستان به فیلمنامه و برعکس، حس همذات پنداری بین مخاطب و راوی داستان به وجود آورد. زهرا حیدری برای نگارش این اثر از دست‌کم 13 منبع گوناگون اعم از کتاب‌های حوزه‌ی تاریخ انقلاب و پژوهش‌های انجام شده در فضای مجازی بهره برده است.

در بخشی از کتاب تک درختی در کویر می‌خوانیم:

دایی بهروز، دوربین عکاسی‌اش را درآورد و چند تا عکس از نمای بیرونی خانه گرفت. عمه ریحان، در را بوسید و چهارتاق بازش کرد. وارد که شدیم، حس غریبی داشتم. در خانه‌ای قدم می‌زدم که سال‌ها محمود در آن زندگی کرده بود. خانه‌ای که بیش از صد و ‌پنجاه سال، یعنی از زمان پدربزرگش، عمر داشت.

اگرچه معماری آن تغییر کرده بود، عمه ریحان هرچه از بنای قدیمی آن به یاد داشت، توصیف می‌کرد. من هم سعی کردم چشم‌هایم را ببندم و هر چیزی را که عمه ریحان توصیف می‌کرد، توی ذهنم بیاورم:

یک خانه‌ی زمستانی، پسینه (پستو)، یک اتاق تابستانی با صندوق‌خانه، یک اتاق مطالعه با نمازخانه، یک تنورستان با هیزم‌دان و یک ایوان با نعل و ستونی از آیات قرآن داشت. در حیاط نسبتاً وسیع آن، درختان فندق، گلابی، سیب و گوجه بود. مدخل ورودی آن، دروازه‌ی بزرگ چوبی و دالان وسیع سرپوشیده‌ای داشت و در سه طرف این دالان، آخور و سربندهایی برای بستن و علف دادن اسب‌ها و قاطرهای مهمانان از راه رسیده بود.

اگرچه در بنای قدیمی این خانه، دو بار در دوران سید‌ محمود و به خاطر تأسیس مدرسه و تجدید بنای حمام، تغییراتی داده شده و بنا به چند اتاق نوساز تبدیل شده بود، یک اتاق قدیمی که در گوشه‌ی حیاط قرار داشت، دست نخورده باقی مانده بود. آن اتاق، نمازخانه‌ی پدرش، سید‌ ابوالحسن، بود که سید‌ محمود به آن علاقه‌ی زیادی داشت و هیچ‌گاه اجازه نداد که آن اتاق را تغییر وضع دهند. سید‌ محمود، به همان کهنگی و سادگی آن اتاق علاقه داشت و تا پایان عمرش، هر بار که به طالقان می‌آمد، در آن اتاق زندگی می‌کرد.