کتاب مدیریت بحران در نواحی روستایی ایران

کتاب مدیریت بحران در نواحی روستایی ایران نوشتۀ وحید ریاحی و حامد قادرمرزی، برای دانشجویان جغرافیا، پژوهشگران و مسئولانی که حوزه مطالعه و مسئولیت آن‌ها روستا و نواحی روستایی است، کاربرد دارد.

کتاب حاضر می‌تواند مخاطرات در نواحی روستایی نامیده شود که البته با مدیریت بحران تمایزاتی دارد. با این حال می‌توان گفت که همۀ حوادث و بلایا هنگامی که جنبۀ انسانی می‌یابند و بر انسان‌ها، فعالیت انسانی و محیط انسان‌ها اثرگذارند، به عنوان بحران معرفی می‌شوند.

بحران‌ها و مخاطرات در معنای وسیع خود عدم تعادل محیط بوده و حوادثی هستند که منجر به تخریب محیط طبیعی و محیط زیست انسان می‌شوند و در چرخۀ طبیعت یا زندگی انسان اختلال ایجاد می‌کنند. شکی نیست که مناسب‌ترین و دقیق‌ترین طبقه‌بندی اولیه بحران‌ها و مخاطرات می‌بایست بر اساس منشأ تشکیل بحران صورت گیرد و شناخت بحران‌ها، و مدیریت بر آن‌ها بر اساس توجه به منشأ بحران‌ها صورت گیرد.

در ابتدایی‌ترین طبقه‌بندی، بحران‌ها دو نوع طبیعی و انسانی هستند و یا به عبارت بهتر دو منشأ طبیعی و انسانی دارند. بحران‌ها، هر منشا و خاستگاهی داشته باشند، تعادل سطح کره زمین یا بخشی از آن را بر هم می‌زنند و واضح است که موضوع اساسی علم جغرافیا و مطالعات جغرافیایی همین سطح است. جغرافیایی که علل تشکیل و پراکندگی پدیده‌های طبیعی، انسانی و اقتصادی، روابط میان آن‌ها و هرگونه نتیجه و بازتاب جغرافیایی آن‌ها را مطالعه می‌کند و بر همین اساس تشکیل بحران‌ها، توزیع و پراکندگی و بازتاب جغرافیایی آن در قلب مطالعات جغرافیایی قرار دارد.

این کتاب شاید نخستین قدم در تدوین مدیریت بحران در نواحی روستایی ایران است. ضرورت تاکید بر مدیریت بحران در کشوری با پهنه وسیع و مخاطرات فراوان و متعدد و نسبتا دائمی امری واضح و مبرهن است. روستاهای کشور ما خشکسالی دارند و همزمان با سیلاب روبرو هستند.

از بین 41 بلای طبیعی ثبت شده، بیش از 30 مورد آن در ایران سابقه وقوع دارد. سهم ایران از تلفات ناشی از وقوع بلایای طبیعی در جهان، بیش از 6 درصد است، در حالی که ایران تنها 1 درصد از جمعیت جهان را در خود جای داده و این امر نشان‌ دهنده آسیب‌پذیری بالای جامعه شهری و روستایی ایران می‌باشد.

در بخشی از کتاب مدیریت بحران در نواحی روستایی ایران می‌خوانیم:

آتش سوزی‌های جنگل از نظر منشاء به صورت‌های زیر طبقه‌بندی می‌شوند. آتش‌سوزی عمدی که غالبا به دلیل کمبود زمین زراعی یا نداشتن مرتع جهت تعلیف دام روستاییان از سوی روستاییان جنگل نشین صورت می‌گیرد. آتش‌سوزی غیر عمدی که از سوی چوپانان، شکارچیان و چوب‌برها برای گرمایش یا پخت غذا بر اثر بی‌مبالاتی صورت می‌گیرد. آتش‌سوزی‌های طبیعی که بر اثر پدیده‌هایی مانند صاعقه، آتشفشان، تابش نور خورشید و ایجاد حرارت صورت می‌گیرد.

برای مبارزه با آتش‌سوزی سطحی، چنانچه وسعت آتش و پوشش گیاهی انبوه نباشد بهترین راه استفاده از گونی‌های خیس، ریختن خاک و یا پاشیدن آب است. اما اگر وسعت آتش زیاد باشد، بهتر است از دو طرف آتش جهت اطفای حریق اقدام کرد تا به تدریج وسعت آتش کم شود. در هنگام آتش‌سوزی تاجی قبل از هر اقدامی، لازم است تعدادی از درختان اطرف منطقه را قطع کرد تا از سرایت آتش به دیگر درختان جلوگیری شود. آتش‌سوزی تاجی سریع پیشروی می‌کند، از این رو، سرعنت اقدام جهت مهار آتش سوزی ضرورت بالایی دارد. در آتش‌سوزی تنه‌ای اگر تنه درختان خشک و پوسیده و توخالی آتش بگیرند می‌بایست تنۀ درختان را از خاک پر کرد تا آتش خاموش شود. چنانچه آتش به تنه درختان رسیده باشد، قبل از قطع درخت ابتدا باید گیاهان اطراف را از بین برد تا آتش به جاهای دیگر سرایت نکند.