کتاب آشنایی با زبان خاک و خشت؛ معماری سنتی در ایران، حاصل کولهباری از سالها تجربه و قلمفرسایی سعید وزیری هست که با هدف پیوند دادن ادبیات و معماری سنتی ایرانی نگاشته شده است.
کتاب آشنایی با زبان خاک و خشت؛ معماری سنتی در ایران میتواند، نخست ما را با معماری سنتی، فلسفهی معماری و در تمام زمینههای آن آشنا کند از این جهت کتابی است فرهنگی و میراثی؛ از سویی ما را با شیوهی سازههای معماری آشنا میکند از این رو باید آن را برای دانشجویانِ معماری مفید دانست. در پایان دانشجویان ادبیات میتوانند با اصطلاحات معماری که در شعر شاعران ایرانی از سدهی سوم تا کنون آمده آشنا شوند.
مطالب این کتاب در دو دفتر ساماندهی شده است. دفتر نخست با عنوان «درآمدی بر آشنایی با زبان خاک و خشت»، مشتمل بر هفت فصل است که طی آن پس از بررسی انواع ساختمانها در گذشته (ساختمانهای آبی، کنار جادهای، آرامگاهی، مذهبی، مسکونی و عمومی) و شرح اجزای هر یک، به توضیح و تبیین مصالح و برخی از اصطلاحات معماری پرداخته شده است. دفتر دوم با عنوان «معماری و ادبیات» دربردارندۀ واژهنامه و اصطلاحات معماری است.
در بخشی از کتاب آشنایی با زبان خاک و خشت میخوانیم:
آبانبار در فرهنگ ما همیشه کاربردی اجتماعی داشته و از جمله بناهای ضروری بوده است. به نوشتهی «ابنبلخی» در زمان آلبویه شهر باستانی استخر در فارس، یکی از شهرهای عمده به شمار میرفت. این شهر دارای سه برج دفاعی بود که در هنگام حمله و محاصره، از انبار بزرگی که سقفش روی ستونهایی قرار داشت و مخزن آن کاملاً پوشیده بوده، به دژها آب آورده میشد. «عضدالدوله» این مخزن را ساخت. دربارهی چگونگی ساخت این آبانبار نوشتهاند که:
عضدالدوله برای قصر شهر استخر منبع بزرگی ساخت که «حوض ابودی» نام گرفت. این منبع در درهی عمیقی قرار داشت که نهری از آن میگذشت. ابتدا عضدالدوله دستور داد تا در ابتدا با الوار دهانهی دره را ببندند و چیزی مانند سد ایجاد کردند، بعد داخل آن را با سیمان، در داخل قالبهایی همراه با واکس و روغنی که با قیر روی کرباس مالیده شده بود پوشانید و این ساختمان را به سطح بالا در تمام اطراف مخزن بالا آورد و بعد از این ملات را محکم گرفت که چیزی از آن محکمتر نبود. به این ترتیب مخزن ساخته شد. مساحت آن یک کافیز بود (یک مربع به ابعاد 144×144 ال= کافیز) این مخزن دارای بیست ستون سنگی بود و روی این ستونها سقف بود.
بله


















