مجله آذری (ائل دیلی و ادبیاتی) - شماره 23

مجله آذری (ائل دیلی و ادبیاتی) - شماره 23، به زندگی و آثار احمد شایا (آلاو) می‌پردازد.

مجله آذری، فصلنامه‌ای (بین‌المللی) فرهنگی، اجتماعی، ادبی و هنری است، که در سال ۱۳۸۲ توسط پژوهش‌گر زبان ترکی، آذربایجانی، بهزاد بهزادی و نویسنده، ژورنالیست، شاعر و مترجم حسن ریاضی در تهران به زبان‌های ترکی آذربایجانی و فارسی منتشر شده است.

با انقلاب بهمن نظام شاهنشاهی متلاشی شده و بساط شونیسیم پهلوی نیز با سقوط نظام استبدادی بر چیده شد. قلم‌ها آزاد شدند‌. هر چه که سالیان دراز، در گنجه‌ها نهان مانده بودند. غبار تکانده و به عرصه ظهور در آمدند. کتاب‌ها، روزنامه‌ها، مجلات به وفور چاپ و منتشر ‌شد و این بسی مایه خوشحالی بود و ثمره‌ی این انقلاب بود که مردم آذربایجان نیز با زبان و ادبیات خود در عرصه اجتماعی حضور پیدا می‌کردند.

اما آثار مخرب و فرهنگ سوز سیاست‌های پهلوی با چاپ و نشر روزنامه‌ها و آثار ادبی خود را عیان ساخت. این آثار در واقع روایت شفاهی سینه‌ها بود که به شکل نوشتار در می‌آمد زبان ادبی اگر چه وجه غالب را داشت، اما‌، شیوه‌ها و گویش محلی در آثار مؤلفان به خوبی خود را نشان می‌داد‌، از نظر دستور زبان ایرادات فراوانی در آثار ادبی وجود داشت و دایره‌ی واژگان مؤلفان بسیار محدود و مغشوش بود. در شیوه‌های نگارشی چند گانگی حاکم بود. نقد ادبی‌، زبان مطبوعات و نوشته‌های تحلیلی به زبان آذربایجانی در سطح پایینی بود. از کتاب‌های مرجع‌، همچون: فرهنگ لغت‌، دستور زبان‌، تاریخ ادبیات‌، نظریه‌های ادبی و... خبری نبود.

شاعران و مؤلفان در پایان دفتر اشعار و مجموعه یا روزنامه‌هایشان در ستونی لغت‌های متداول و رایج زبان ادبی را معنی می‌کردند چرا که مردم‌ و نویسندگان با زبان معیار و معاصر در تماس نبودند. مگر عده‌ای انگشت شمار از نویسندگان و پژوهشگران که آن‌ها هم متعلق به نسل‌های پیشین بودند و این نسل بود که کمبود‌ها و نارسائی‌ها را به موقع تشخیص داده و دست به کار شدند.

استاد بهزادی خود‌ش هم از زمان انتشار روزنامه در دهه‌ی 30 به وجود لغت‌نامه احساس نیاز مبرم کرده و همیشه در آرزوی تالیف لغت نامه بود و از سال 1350 به استخراج و فیش برداری لغت‌ها می‌پردازد. بعد از انقلاب با توجه به تغییر شرایط و نیاز جامعه به کارش شتاب می‌بخشد تا این که تدوین لغت‌نامه آذربایجانی به فارسی را به اتمام می‌رساند. کتاب را به نظر پروفسور حمید محمد زاده می‌رساند‌، با اثر عظیم و ماندگار «آذربایجان دیلی‌نین ایضاحلی لوغتی» آشنا می‌شود و از آن‌ها بهره فراوانی می‌برد و کتابش را به چاپ می‌سپارد.