کتاب دیوان حکیم قاآنی

دیوان حکیم قاآنی حاوی سروده‌های میرزا حبیب متخلص به قاآنی است. سروده‌های این دیوان در قالب قصیده، مسمط، مثنوی، غزل، رباعی، قطعه، ترکیب‌بند و ترجیع‌بند به نظم درآمده است.

میرزا حبیب الله شیرازی متخلص به قاآنی فرزند محمدعلی گلشن از شعرای نامدار عهد قاجار است. وی در سال ۱۲۲۳ هجری قمری در شیراز متولد شد، تحصیلات مقدماتی را در همان شیراز گذراند. او در اوان جوانی عازم مشهد شد تا در آنجا به ادامه تحصیل بپردازد. در سفر به تهران شعری درمدح فتحعلی شاه سرود و از وی لقب مجتهد الشعرا گرفت. قاآنی در ادبیات عرب و فارسی مهارت کافی یافت و به حکمت نیز علاقه سرشاری داشت. او به زبان فرانسه و انگلیسی نیز تا حد زیادی آشنایی داشت. همچنین در ریاضیات، کلام و منطق نیز استادی مسلم به شمار می‌رفت. دیوان اشعار وی بالغ بر هفده هزار بیت است. او کتابی به نام پریشان به سبک گلستان در نثر نگاشت. قاآنی در سال ۱۲۷۰ هجری قمری در تهران وفات یافت و درحرم حضرت عبدالعظیم مدفون شد.

در بخشی از دیوان حکیم قاآنی می‌خوانیم:
چو چشم اهرمن خیره چو روی زنگیان تیره
شده‌گفتی همه چیره به مغزش علت سودا
شبه‌گون چون شب غاسق‌گرفته چون دل عاشق
به اشک دیدۀ وامق به رنگ طرۀ عذرا
تنش با قیر آلوده دلش از شیر آموده
برون پر سرمۀ سوده درون پر لؤلؤ لالا