بله
کتاب تاریخ فشرده اسپانیا نوشته‌ی ویلیام دی فیلیپس و کارلا راهن فیلیپس، گذشته‌ی کشوری را روایت می‌کند که در محل تلاقی اروپا، آفریقا، اقیانوس اطلس و دریای مدیترانه قرار دارد. حضور اقوام و ادیان گوناگون، پیدایش پادشاهان محلی، قرن‌ها فرمانروایی مسلمانان و تشکیل یک امپراتوری جهانی، تاریخ اسپانیا را به مجموعه‌ای از برخوردها، پیوندها و دگرگونی‌های بزرگ تبدیل کرده‌اند.
درباره‌ی کتاب تاریخ فشرده اسپانیا
این کتاب یکی از عناوین مجموعه‌ی «تاریخ‌های فشرده کمبریج» است. تاریخ فشرده اسپانیا فقط حکومت‌ها و جنگ‌ها را فهرست نمی‌کند، بلکه جغرافیا، اقتصاد، مذهب، فرهنگ و تفاوت‌های منطقه‌ای را نیز در شکل‌گیری اسپانیای امروز مؤثر می‌داند.
کوهستان‌های وسیع، رودخانه‌های کم‌آب و فاصله‌ی میان مناطق مختلف، از گذشته بر شیوه‌ی زندگی مردم شبه‌جزیره ایبری اثر گذاشته‌اند. ویلیام دی. فیلیپس و کارلا راهن فیلیپس با توجه به همین زمینه توضیح می‌دهند که چرا زبان‌ها و هویت‌های محلی در مناطقی مانند کاتالونیا، باسک و گالیسیا همچنان قدرتمند مانده‌اند.
اسپانیا چگونه از دل چند فرهنگ و پادشاهی پدید آمد؟
روایت از نخستین ساکنان شبه‌جزیره ایبری آغاز می‌شود و با ورود اقوام سلت، فنیقی‌ها، یونانی‌ها، کارتاژی‌ها و رومی‌ها ادامه پیدا می‌کند. فرمانروایی روم شبکه‌ای از شهرها، راه‌ها و قوانین را به وجود آورد و زبان لاتین را در منطقه گسترش داد. پس از فروپاشی امپراتوری روم غربی، ویزیگوت‌ها بر بخش بزرگی از شبه‌جزیره مسلط شدند، اما این نظم نیز پایدار نماند.
ورود سپاهیان مسلمان در سال 711 میلادی فصل تازه‌ای را آغاز کرد. اندلس به یکی از مراکز مهم دانش، کشاورزی، معماری و تجارت تبدیل شد و شهرهایی مانند قرطبه رونق گرفتند. در شمال نیز حکومت‌های مسیحی قدرت گرفتند و قلمرو خود را به‌تدریج گسترش دادند. کتاب تاریخ فشرده اسپانیا این دوره را نبرد ساده و پیوسته‌ی دو جبهه نشان نمی‌دهد؛ مرزها بارها تغییر می‌کردند و همکاری، تجارت و رقابت در کنار جنگ جریان داشت.
سقوط گرانادا در سال 1492 به حکومت مسلمانان پایان داد. همان سال کریستف کلمب با حمایت ایزابل کاستیل و فرناندوی آراگون راهی اقیانوس اطلس شد. به‌این‌ترتیب، پایان یک دوره در داخل اسپانیا با آغاز گسترش قدرت در آن سوی اقیانوس همزمان شد.
از اتحاد سلطنتی تا امپراتوری جهانی
در کتاب تاریخ فشرده اسپانیا نشر مرکز می‌خوانیم که ازدواج ایزابل و فرناندو، تاج‌وتخت‌های کاستیل و آراگون را به هم نزدیک کرد، اما این دو سرزمین مدت‌ها قوانین و نهادهای جداگانه‌ی خود را حفظ کردند. اسپانیا یک‌باره و با فرمانی واحد ساخته نشد؛ دولت مرکزی طی چند قرن و در کشمکش با اشراف، کلیسا، شهرها و حکومت‌های منطقه‌ای قدرت گرفت.
فتح سرزمین‌های قاره‌ی آمریکا، ورود نقره و طلا و گسترش تجارت دریایی، اسپانیا را در سده‌های شانزدهم و هفدهم میلادی به قدرتی جهانی تبدیل کرد. این ثروت، هزینه‌های سنگینی نیز داشت. جنگ‌های پی‌درپی در اروپا، وابستگی اقتصادی به منابع مستعمرات، فشارهای مذهبی و اخراج یا تغییر اجباری دین یهودیان و مسلمانان، بخش دیگری از این تاریخ است. کتاب حاضر شکوه امپراتوری را از پیامدهای انسانی و اقتصادی آن جدا نمی‌کند و نشان می‌دهد که افزایش قلمرو همیشه به معنای ثبات داخلی نبوده است.
جنگ داخلی و پیدایش اسپانیای دموکراتیک
تهاجم ناپلئون در آغاز قرن نوزدهم، از دست رفتن بیشتر مستعمرات و درگیری میان نیروهای محافظه‌کار و لیبرال، اسپانیا را وارد دوره‌ای ناآرام کرد. اختلاف درباره‌ی نقش کلیسا، قدرت ارتش، مالکیت زمین و حدود اختیار مناطق مختلف بارها به شورش، کودتا و تغییر حکومت انجامید.
در قرن بیستم، این تنش‌ها به جنگ داخلی سال‌های 1936 تا 1939 رسید. پس از پیروزی نیروهای ملی‌گرا، فرانسیسکو فرانکو تا سال 1975 بر کشور حکومت کرد. کتاب زمینه‌های پیدایش جنگ داخلی، حمایت‌های خارجی از حزب چپ و راست و پیامدهای دیکتاتوری را با پرهیز از داوری‌های شتاب‌زده بررسی می‌کند. پس از مرگ فرانکو، اسپانیا با تدوین قانون اساسی در سال 1978، برگزاری انتخابات و اعطای خودمختاری به مناطق مختلف، مسیر دموکراسی را در پیش گرفت؛ هرچند مسئله‌ی هویت‌های منطقه‌ای همچنان در سیاست این کشور حضور دارد.
خرید کتاب تاریخ فشرده اسپانیا به کسانی پیشنهاد می‌شود که می‌خواهند رابطه‌ی میان اندلس، امپراتوری، جنگ داخلی، دیکتاتوری فرانکو و اسپانیای امروزی را در روایتی منظم و قابل‌فهم دنبال کنند. کتاب حاضر را محسن مدیرشانه‌چی به فارسی ترجمه و نشر مرکز آن را روانه بازار کرده است.
نکوداشت‌های کتاب تاریخ فشرده اسپانیا
- مقدمه‌ای برجسته بر تاریخ اسپانیا که خوانندگان عمومی، تاریخ‌پژوهان و مسافران این کشور را جذب خواهد کرد؛ اثری که خواندن آن ضروری است. (مجله چویس)
- سیری خوش‌نوشته و جذاب در تاریخ اسپانیا. (رابرت ای. اسکالی، مجله مطالعات قرن شانزدهم)
- ویلیام دی فیلیپس و کارلا راهن فیلیپس بیش از سه هزار سال تاریخ را بدون نادیده گرفتن پیچیدگی‌ها و تناقض‌های آن روایت کرده‌اند؛ دستاوردی حقیقتاً چشمگیر. (تئوفیلیو رویز، مدیوال ریویو)
کتاب تاریخ فشرده اسپانیا برای شما مناسب است اگر
- به تاریخ اسپانیا و شبه‌جزیره ایبری علاقه دارید.
- می‌خواهید با تاریخ اندلس و پادشاهی‌های مسیحی آشنا شوید.
- درباره‌ی امپراتوری اسپانیا و جنگ داخلی این کشور مطالعه می‌کنید.
- دنبال روایتی جامع و روان از تاریخ یک کشور اروپایی هستید.
در بخشی از کتاب تاریخ فشرده اسپانیا می‌خوانیم
کارلوس هفده ساله سود بسیاری از ماجراجویی‌های ورا دریایی کاستیل برد. اندکی پس از ورود به اسپانیا شخصاً پیشنهاد کاشف پرتغالی فردیناند ماژلان را برای دریانوردی به طرف آسیا از راه غرب تصویب کرد تا حضور اسپانیا را در دوردست کره زمین تثبیت کند. ماژلان در سال 1519 از اسپانیا در مسیری که به نخستین سفر دور دنیا تبدیل شد، به راه افتاد اما هدف اصلی‌اش آن نبود. ماژلان در فیلیپین حین مداخله در کشمکشی محلی کشته شد و بازماندگان گروه اعزامی نتوانستند بادها و جریان‌های بازگشت‌شان در اقیانوس آرام را بیابند. آنان در عوض ناچار شدند با کشتیرانی پیرامون افریقا از طریق نیمی از جهان که پرتغالی‌ها حوزه نفوذ خود می‌دانستند، به اسپانیا بازگردند. هنگامی که باسک خوان سباستیان دِل کانتو با بقایای گروه اعزامی ماژلان در سال 1522 بازگشت، به پادشاه نوشت که «ما کل جهان را کشف کردیم و دور زدیم؛ با رفتن به غرب، از شرق بازگشتیم».
تا زمانی که شاه کارلوس جوان و بی‌تجربه در 1517 به اسپانیا رسید، دو مورد از سه مشغله ذهنی سلطنت طولانی‌اش پیشاپیش انجام شده بود: جدال جاری با جهان اسلام و تعهد کاستیل به اکتشاف جهان و استعمار و امپراتوری‌سازی. سومین مشغله که مشخصه سلطنت کارلوس بود چالش شکل گرفته در اروپای مسیحی متحد از سوی انقلاب پروتستان در 1517 آغاز شده بود؛ گرچه بلافاصله معلوم نشده بود تا چه حد جدی یا گسترده خواهد شد.
در نخستین سال‌های پادشاهی در اسپانیا، کارلوس مرتکب یک سلسله خطاهای عملی شد از جمله آنکه حتی پیش از ورودش همراهانش در هلند را به مناصب پرمنفعتی در کلیسا و دولت اسپانیا منصوب کرد. کارلوس همچنین اهمیت نقش کاردینال سینِرُس در زمینه‌سازی حمایت از او در دوره خطیر پس از مرگ فرناندو را درک نکرد و حتی از ادای احترام به سینِرُس در بستر مرگ در شهری نزدیک مسیر کارلوس به کاستیل غفلت ورزید. کارلوس که در هلند بزرگ شده بود، با اولویت ذهنی توجه به امپراتوری روم مقدس، به نظر می‌رسد پادشاهی‌های اسپانیایی‌اش و گسترش ورا دریایی آن‌ها را چیزی بیش از گاو آماده‌ای در خدمت نیازهای امپراتوری نمی‌دید.
