دوماهنامه دانش و اندیشه - شماره 1

دوماهنامه دانش و اندیشه - شماره 1 در آذرماه 1404 منتشر شد؛ سه آزمایش شیمیایی جذاب از رابرت بویل، تقلیل ذهن به مغز در زیست‌شناسی سال یازدهم، اندر حکایات درمان‌های روان‌تنی ابن سینا، داستان کشف الکل به دست محمدبن زکریای رازی، راز شکل زمین، حل یک مسئله هندسی به روش واقعاً اُقلیدسی و... از جمله عناوینی است که در این شماره از مجله می‌خوانید.

نشریه دانش و اندیشه با هدف گشودن دریچه‌هایی نو به دنیای علم، فلسفه و تاریخ تفکر، تلاش می‌کند مخاطبان خود را با ریشه‌های نظری علم، پرسش‌های بنیادین فلسفی و مسیر تحول دانش در جهان امروز آشنا کند و تصویری جامع‌تر از علم ارائه دهد؛ تصویری که فراتر از نگاه صرفاً کاربردی یا تکنیکی، بر پیوند عمیق علم با تاریخ، فرهنگ و جریان‌های فکری تأکید دارد.

این دوماهنامه با رویکردی تحلیلی و پرسش‌محور، مخاطب را به تأمل درباره‌ی چیستی علم، مسیر تحول آن و نقش اندیشه در شکل‌گیری دستاوردهای علمی دعوت می‌کند؛ رویکردی که هدف نهایی‌اش، تقویت تفکر انتقادی و بازاندیشی در فهم ما از علم و جایگاه آن در جهان معاصر است.

در بخشی از دوماهنامه دانش و اندیشه - شماره 1 می‌خوانیم

بویل هرگز در طول عمرش نتوانست طلا را دگرگون سازد؛ اما آزمایش‌ها و نوشته‌هایش آکنده از بینش مکانیکی بود. او شیمی را از «هنر جداسازی« به «هنر ساختن» بدل کرد. گرچه راه او - انکار کامل عناصر و تأکید افراطی بر ساختار - در نهایت توسط شیمیدانانی چون لاووازیه دنبال نشد، اما تأکیدش بر ساختار ذرات و تبیین مکانیکی پدیده‌ها از راه تماس ذرات مختلف با همدیگر، بذرهایی بود که قرن‌ها بعد در شیمی مدرن به بار نشست.

با آنکه بویل با کنار زدن برخی از مفاهیم راز آلود در کیمیاگری سنتی، فهم بشر از ساختار وحدت آمیز جهان را گسترش داد، شاید ناخواسته با ترویج فلسفه مکانیکی طبیعت را به شیئی بی‌جان و مکانیکی فروکاست و امر روحانی را از افق علم بیرون راند - چیزی که علم هرگز نتوانسته به کلی از آن رهایی یابد. چرا که تاریخ علم گواهی می‌دهد هرگاه دانشمندان پنداشته‌اند که توانسته‌اند امر غیر مادی را از طبیعت حذف کنند، دوباره از راهی دیگر بازگشته است.

بعد از پایان سردرگمی فیلسوفان مکانیکی در برابر قوانین نیوتن

در واپسین سال‌های زندگی بویل، با انتشار کتاب «اصول ریاضی فلسفه طبیعی» اثر آیزاک نیوتن، فیلسوفان مکانیکی در بهتی عمیق فرو رفتند - بهتی که تا قرن هجدهم ادامه یافت. نیوتن با قوانین دینامیک خود یک گام دیگر به سمت وحدت هستی به پیش رفت و زمین و آسمان را که قرن‌ها جدا از هم انگاشته می‌شدند، در یک چارچوب واحد توضیح داد. اما او اصلی بنیادین از فلسفه مکانیکی را زیر سؤال برد: تأثیر از طریق تماس ذرات.