کتاب صوتی گربه صفتی: یک راهنمای فلسفی

کتاب صوتی گربه صفتی اثری‌ست از جان نیکلاس گری، استاد دانشگاه، متخصصِ فلسفه‌ی سیاسی و پژوهشگر تاریخ. گری در این کتاب منتخبِ آمازون تلاش کرده تا از طریق بررسی رفتار گربه‌ها به مباحث فلسفی درباره‌ی زندگی و معنای آن بپردازد. او با درهم آمیختن دانش خود از فلسفه و علاقه‌ای که به موشکافی واکنش‌های رفتاری گربه‌ها دارد، مخاطب را به چالش کشیده است تا نگاهی متفاوت به زندگی و مفهوم آن داشته باشد.

درباره‌ی کتاب صوتی گربه صفتی

جان نیکلاس گری (John Nicholas Gary) در کتاب صوتی گربه صفتی (Feline Philosophy: Cats and the Meaning of Life) مترصد آن است تا با کاوش در زندگی و کنش‌ و واکنش‌های گربه‌ها، پاسخی برای پرسش‌های بی‌پایانِ بشر در درک خود ارائه دهد. گری استاد پیشین دانشگاه آکسفورد و از فیلسوفانِ سیاسی نام‌آشنا در جهان است. گری را از زمره‌ی فیلسوفان باورمند به بدبینی فلسفی می‌دانند؛ نگرشی که برای زندگی، معنا و هدف چندانی متصور نیست. به باور او اراده‌ی آزاد توهمی بیش نیست و ذات مشترکی که بتوان آن را خصیصه‌ی منحصربه‌فرد انسان‌ها دانست که مشخصه‌ی متمایزکننده‌ی انسان از حیوان باشد وجود ندارد.

گربه بودن چه حسی دارد؟! فیلسوفان و نویسندگانِ بسیاری در طول زندگی خود شیفته‌ی گربه‌ها بوده‌اند. شاید معروف‌ترین مثالی که از حضور گربه‌ها در فلسفه به ذهن می‌آید، گربه‌ی شرودینگر و آزمایشی است که برای سنجش قوانین مکانیک کوانتومی از طرف شرودینگر مطرح شد. میشل دو مونتین، فیلسوف دورانِ رنسانس گزاره‌ی مشهوری درباره‌ی گربه‌ها دارد: «وقتی که من با گربه‌ام بازی می‌کنم، از کجا بدانم که این او نیست که با من بازی می‌کند؟!» رنه دکارت، فیلسوف خردگرا، یک بار گربه‌ای را از پنجره‌ی اتاقش به بیرون پرت کرد تا فقدان آگاهی را در حیوانات نشان دهد و نتیجه‌ای که از فریاد آن گربه‌ی نگون‌بخت گرفت این بود که واکنش او مکانیکی و غریزی بوده است! ژان ژاک روسو باور داشت که رفتار آدم‌ها با گربه‌ها معیاری مناسب برای تشخیص روحیات آنان است و خودکامگان هرگز نمی‌توانند گربه‌ها را دوست بدارند چرا که گربه، حیوانی آزاد است و تن به اسارت نمی‌دهد!

جان گری که به دلیل انتقادهای فراوان به غرور بشرِ مدرن و توهم خواندنِ پیشرفت‌های علمی او مشهور است، در کتاب صوتی گربه صفتی از تاریخ فلسفه برای ما گفته است؛ از توالی قابل پیش‌بینیِ تراژیک -یا حتی کمیک- اندیشه‌های متفکران که همواره به دنبال پیدا کردن پاسخ به این پرسش‌ها بوده‌اند: چگونه شاد زندگی کنیم، چه‌طور خوب باشیم، چه‌طور با چالش‌ها و رویدادهای غیرمنتظره‌ی زندگی کنار بیاییم و دوست بداریم و دوست داشته شویم و... گری پیشنهاد می‌کند این‌بار، به‌جای گوش دادن به سخنانِ پرطمطراق فیلسوفان شهیر جهان، نگاهی به زندگی گربه‌ها بیندازیم تا شاید از آن‌ها بیشتر یاد بگیریم و بتوانیم بهتر زندگی کنیم.

جان نیکلاس گری در کتاب صوتی گربه صفتی بر زندگی و گربه‌ها متمرکز است. او از این طریق به مخاطب خود رویکردی از زندگیِ عاری از اضطراب را پیشنهاد می‌کند. کتاب گربه صفتی اساساً بر پایه‌ی این اندیشه استوار است که اگر انسان از دغدغه‌های انسانی از جمله ترس، اندوه، نشخوارهای فکری، بحران‌های هویتی و معنایی و... رها شود، می‌تواند درست مانند یک گربه شاد و سرحال زندگی کند!

شیوه‌ی زندگی در لحظه‌ی اکنون، بیش از هر نگرش فلسفی پیچیده‌ای راهگشای افراد در یافتن معنا برای زندگی است. این همان شیوه‌ای است که گربه‌ها مطابق آن زندگی می‌کنند. آن‌ها برخلاف انسان‌ها از زندگی خود ناراضی نیستند و در تلاش برای جست‌وجوی معنایی برای زندگی، عمر خود را نمی‌گذرانند. آن‌ها غریزی زندگی می‌کنند، خود را به هر شکل و با هر خصلتی پذیرفته‌اند و نه نیاز به انتخاب آگاهانه‌ی مسیر زندگی دارند و نه پیدا کردن توجیهاتی فلسفی برای آن انتخاب‌ها. آن‌ها به بحران هویت دچار نمی‌شوند و بعید است که از اساس، حضور خود را در جهان زیر سؤال ببرند و احتمالاً اگر می‌دانستند چه پرسش‌هایی از بدو تاریخ تا به حال انسان‌ها را به خود مشغول کرده است، یک دل سیر به ما می‌خندیدند!

کتاب صوتی گربه صفتی درس فلسفه از طریق رفتارشناسی گربه‌سانان است. جان گری با زبانی ساده و روان تلاش کرده پاسخ‌هایی را برای پرسش‌های عمیق بشری بیابد. او در این کتاب نشان داده که زندگیِ عاری از توجیهات فلسفیِ گربه‌ها می‌تواند راهنمایی عملی و کاربردی برای زندگی انسان امروزی باشد. نگاه خلاقانه و الهام‌بخش او به زندگی و فلسفه، توجه بسیاری را به این کتاب و محتوای آن جلب کرده است. جان گری در این کتاب مخاطب خود را دعوت می‌کند تا در معنای زندگی و ماهیتِ آن، به شیوه‌ای متفاوت از گذشته تأمل کند و به زندگی از دریچه‌ای متفاوت بنگرد.

کتاب صوتی گربه صفتی را به همت رادیو گوشه و در همکاری با انتشارات دیوار، با ترجمه‌ی مهدی مؤمنی‌نیا و خوانش نگار نیکدل می‌شنوید.

نکوداشت‌های کتاب گربه صفتی

• گربه صفتی کتابی روشنگرانه، سرگرم‌کننده و تأمل‌برانگیز است. اثری با حال‌وهوای نیچه‌ای. (مارک رولندز، استاد فلسفه و نویسنده‌ی کتاب فیلسوف و گرگ)
• گربه صفتی کتابی مناسب برای علاقه‌مندان به فلسفه و دوست‌داران گربه‌هاست. (Booklist)
• جان گری در کتاب گربه صفتی هر چه که از زندگیِ عاری از اندیشه‌ی گربه‌ها برداشت کرده را گردآوری نموده و با مخاطبانِ خود به اشتراک گذاشته است. (Kirkus Review)
• گربه صفتی بحث و جدلی کوتاه در تقابل با برخی سنت‌های تفکر اخلاقی غرب است. کتابی‌ که ارزش خواندن دارد، حتی اگر -به‌خصوص اگر!- از گربه‌ها متنفر باشید. (رابرت آرمسترانگ، نویسنده‌ی فایننشال تایمز)
• گربه صفتی آمیزه‌ای شگفت‌انگیز است از تعمق و ژرف‌نگری؛ اثری‌ست لطیف، پیچیده و طنزآلود. (جین اوگریدی، نویسنده‌ی تلگراف)

کتاب صوتی گربه صفتی برای چه کسانی مناسب است؟

شنیدنِ کتاب صوتی گربه صفتی را به تمامی علاقه‌مندانِ نگریستن به زندگی از دریچه‌های متفاوت، طرفداران فلسفه و البته دوست‌داران گربه‌ها پیشنهاد می‌کنیم.

در بخشی از کتاب صوتی گربه صفتی: یک راهنمای فلسفی می‌شنویم

روزی روزگاری فیلسوفی با اطمینان کامل به من گفت که گربه‌اش را متقاعد کرده که گیاه‌خوار شود. یقین داشتم که دارد شوخی می‌کند. از او پرسیدم که چگونه به این موفقیت دست یافته؟ آیا به گربه‌اش لقمه‌هایی گیاهی با طعم موش می‌داد؟ آیا گربه‌اش را به منزله‌ی الگویی برای گربه‌های دیگری که مقید به گیاه‌خواری‌اند معرفی کرده بود؟ یا با گربه‌اش جروبحث کرده و متقاعدش کرده بود که گوشت‌خواری اشتباه است؟ این پرسش‌ها به مذاق هم‌صحبتم خوش نیامد.

متوجه شدم که او واقعاً بر این باور است که آن گربه رژیم غذایی بدون گوشت را انتخاب کرده است. در نتیجه گفت‌وگوی‌مان را با یک پرسش به پایان رساندم: آیا آن گربه به بیرون هم رفت‌وآمد دارد؟ پاسخ داد بله. همین نکته معما را حل کرد. به‌وضوح پیدا بود که گربه با رفتن به خانه‌های دیگر و شکارکردن تغذیه می‎‌کند. اگر هم لاشه‌ای را به خانه بیاورد – متأسفانه شیوه‌ای است شایع در میان گربه‌هایی که به زیور اخلاق مزین نیستند- فیلسوف فضیلتمند ما تدبیری اتخاذ کرده که توجهی به آن نداشته باشند.

دشوار نیست تصور کنیم که گربه‌ی هدف در این آزمایشِ تربیت اخلاقی به این انسانِ در نقش معلم چگونه می‌نگرد؛ خیلی زود به رفتار عجیب فیلسوف بی‌تفاوت می‌شود. گربه‌ها به‌ندرت کاری را انجام می‌دهند مگر این که هدف مشخصی را دنبال کنند، یا این که آن‌ کار باعث لذت آنی‌شان شود. گربه‌ها بزرگ‌ترین واقع‌گرایان‌اند. آن‌ها در مواجهه با حماقت انسان‌ها اصلاً خودشان را درگیر نمی‌کنند.